Parasha van de Week

Onder de tabs in de rechterkolom vindt u eerder verschenen overdenkingen, verdeeld over de vijf boeken van de Tora.


Parasja Tetsawee 

Mosjee en Aharon, recht en vrede  

Sjemot / Exodus 27:20-30:11 

door Rob Cassuto

De parasja Tetsawee is het enige Bijbelstuk in Sjemot/Exodus waarin de naam van Mosjee niet is vermeld. Er wordt wel gezegd, dat het eigenlijk een eerbetoon is aan zijn broer: nu wordt Aharon met zijn naam in het zonnetje gezet en treedt Mosjee met zijn naam terug, hoewel hij  als toegeprokene (‘Ata’) wel degelijk bepalend op de achtergrond staat. Centraal staat Aharon;  zijn schitterende uitdossing en inwijding tot hogepriester staan tot in de details beschreven.

Aharon wordt in het grote verhaal van Sjemot/Exodus geïntroduceerd met een kus; hij is zielsblij zijn broer te zien: ‘Hij trof hem bij de berg van God en kuste hem’ (Sjemot/Exodus 4:27). Voortaan zouden ze samen optrekken. Mosjee en Aharon waren bijzonder goed met elkaar. Wat is het geheim van hun vruchtbare relatie?

De broers waren heel verschillende mensen. Mosjee wordt beschreven als een zeer bescheiden mens, niemand op de hele wereld was zo bescheiden als hij.1 Misschien mogen we hem zelfs wel als verlegen bestempelen. Hij was een man die in afzondering open kon staan voor de stem van de hoogste waarden van gerechtigheid en rechtvaardigheid, een man die inzicht geschonken kreeg in de bestemming van een heel volk en de koers die de gemeenschap had te gaan. Een man die zijn inzicht streng en zonder omwegen ten uitvoer gelegd wilde zien. Een man die eist en de lat hoog legt. Zonder meer een leider die ook het volk onwelgevallige beslissingen kon nemen, een streng en rechtvaardig man die zich niet liet leiden door de sentimenten van het volk, de stand van de populariteitspolls of de hypes van het moment.

Aharon was heel anders. Hij was een geliefd man, die moeilijke zaken aan het volk kon uitleggen, openstond voor onderhandeling en compromissen kon sluiten, ruzies kon bijleggen, een vredestichter. Hoe deed hij dat allemaal? De midrasj noemt een voorbeeld: als hij twee mannen ruzie zag maken, ging hij eerst met de ene man spreken.  Hij zou bij deze man blijven zitten totdat hij alle kwade gevoelens uit zijn gemoed had weggenomen. Dan ging Aharon bij de andere man zitten en sprak met hem op dezelfde manier totdat ook hij uit diens hart de vijandigheid had gebannen. Als de ruziënde mannen elkaar dan later ontmoetten, omhelsden en kusten ze elkaar.2 Een echte mediator met een eigen strategie, Rabbi Hillel zei: ‘Wees een leerling van Aharon; bemin de vrede en streef vrede na, houd van je medeschepselen en breng ze in kennis met de Tora.’3

Het was de gave en roeping van Mosjee om een geïnspireerde leider te zijn, terwijl het talent van Aharon was om communicator tegenover het volk te zijn. Zo konden ze zich maximaal ontplooien en de gemeenschap dienen. In Sjemot/Exodus 4:15 staat het heel compact: Aharon zal voor Mosjee mond zijn en Mosjee zal voor Aharon god zijn; Dasberg vertaalt ‘Elohiem’ met ‘goddelijke inspiratie’. Je zou kunnen zeggen: Mosjee was het kanaal naar boven, Aharon de spreekbuis naar de buitenwereld.

Het geheim is dat ieder van de broers deed waarin hij het beste was en aan de ander datgene overliet waar die in uitblonk. Dat is een grote kunst, uitvinden waar je talent ligt en dat ten volle ontplooien en tegelijk accepteren waar je beperkingen liggen en zonder rancune aan anderen overlaten waar jij minder goed in bent.

Deze parasja beschrijft Aharons  finest hour, zijn uitdossing en inwijding. Stuk voor stuk trekt Aharon zijn attributen aan. In Bemidbar/Numeri 20:26 wordt beschreven hoe hij het prachtige samenstel aan kleren weer uitdoet. In vol ornaat klimt hij de berg op om er te sterven. Zijn broer Mosjee en zoon Elazar vergezellen hem. Daar op de berg trekt hij zijn priesterkleding uit. Ik zie het hem doen: de tulband en het diadeem gaan af, de chosjen miesjpat, het borstattribuut, wordt losgeknoopt, de gordel wordt ontbonden en het bonte rituele schort afgedaan, de blauwe mantel met de granaatappeltjes en de belletjes aan de zoom uitgetrokken. Als het ware versneld wordt metaforisch gedaan waar wij allen op onze oude dag aan moeten geloven, al gaat dat meestal veel geleidelijker. Ook wij leggen ooit onze attributen af waarmee wij ons zo lang en graag getooid hebben, de favoriete vaardigheden waarmee we ons ooit hebben kunnen onderscheiden worden minder, we nemen afscheid van onze functies en rollen, en het enige wat toeneemt, als het meezit en we ons er echt voor inzetten, is de wijsheid.

Dan volgt voor mijn geestesoog het afscheid tussen de broers. Vast ook met een kus. Hebben ze teruggedacht aan die eerste kus, beschreven in Sjemot/Exodus 4:27? De midrasj associeert die kus met Psalm 85:11: ‘trouw en waarheid omhelzen elkaar, recht en vrede begroeten elkaar met een kus’ staat daar en de midrasj zegt: ‘liefde (chesed)’ dat is Aharon, ‘waarheid (emet)’ dat is Mosjee, ‘recht (tsedek)’ dat is Mosjee, ‘vrede (sjalom)’ dat is Aharon.4

Noten

1. In Bemidbar/Numeri 12:3.
2. Avot d’Rabbi Natan 12:3.
3. In Pirkee Avot, hoofdstuk 1, misjna 12.
4. Beresjiet Rabba 8:5 in combinatie met de Isbitzer Rebbe bij de parasja Tetsawee, Sjemot/Exodus 4:27, in de ‘Mei Ha-Shiloach (Living Waters)’ p. 117.

Wilt u reageren op dit commentaar? Graag! Klik hier.