Chanoeka, ook wel het Feest van de Lichten genoemd, is een Joods feest dat acht dagen duurt en begint op de 25e dag van Kieslew volgens de Hebreeuwse kalender. Het herdenkt de herinwijding van de Tweede Tempel in Jeruzalem na de overwinning van de Makkabeeën op de Grieken in 165 v.Chr. De centrale symboliek van Chanoeka is het aansteken van de menora, een speciale kandelaar met negen armen, waarvan er één wordt gebruikt als sjammas (de helper – kaars) om elke avond een extra kaars aan te steken.

De oorsprong van Chanoeka is te vinden in het boek Makkabeën, dat niet deel uitmaakt van de Hebreeuwse Bijbel maar wel in sommige christelijke tradities voorkomt. De Talmoed bespreekt Chanoeka uitgebreid in tractaat Sjabbat 21b-23a, waar het belang van het aansteken van de kaarsen en het verspreiden van licht wordt benadrukt.

Hoe is Chanoeka ontstaan?

De geschiedenis van Chanoeka gaat terug naar een periode waarin het Joodse volk onderdrukking ondervond door de Seleucidische koning Antiochus IV. Hij voerde een beleid dat gericht was op hellenisatie en verbood joodse religieuze praktijken. In reactie hierop kwamen de Makkabeeën, onder leiding van Mattietjahoe en zijn zonen, in opstand tegen deze onderdrukking. Na hun overwinning wisten ze de Tempel te heroveren en te reinigen.

De halachische basis voor Chanoeka komt voort uit deze gebeurtenis. De Talmoed legt uit dat na het herstel van de Tempel er slechts één kleine kruik olie werd gevonden die voldoende was om de Menora gedurende één dag te laten branden. Wonderbaarlijk genoeg brandde deze olie acht dagen lang, wat aanleiding gaf tot het vieren van dit wonder (Sjabbat 21b).

Hoe vier je Chanoeka?

Chanoeka wordt gevierd door elke avond een kaars aan te steken op de menora. Dit gebeurt vanaf rechts naar links; je steekt eerst de sjamas aan en vervolgens elke avond een extra kaars totdat alle acht kaarsen branden op de laatste avond. Het aansteken gebeurt bij voorkeur na zonsondergang.

De halacha schrijft voor dat men ook moet zorgen voor voldoende olie of kaarsen om gedurende acht dagen te kunnen branden (Sjoelchan Aroech, Orach Chaim 671). Daarnaast is het gebruikelijk om tijdens Chanoeka gezinsbijeenkomsten te houden waarbij verhalen over het wonder worden verteld en liederen worden gezongen.

Wat zing je?

Tijdens Chanoeka zijn er verschillende traditionele liederen die gezongen worden. Een bekend voorbeeld is “Maoz Tzur,” dat vaak na het aansteken van de kaarsen wordt gezongen. Dit lied prijst God voor Zijn reddingen doorheen de geschiedenis en verwijst naar verschillende momenten waarin het Joodse volk werd gered.

Een ander populair lied is “Sevivon,” dat gaat over dreidels (of sevivonim), die vaak worden gebruikt als onderdeel van spelletjes tijdens Chanoeka. Deze liederen dragen bij aan de feestelijke sfeer en helpen om kinderen en volwassenen samen te brengen in viering.

Wat eet je bij gelegenheid van Chanoeka?

Voedsel speelt een belangrijke rol tijdens Chanoeka, vooral gerechten die gefrituurd zijn in olie, ter herinnering aan het wonderlijke verhaal van de olie die acht dagen brandde. Traditionele gerechten zijn onder andere latkes (aardappelpannenkoeken) en soefganijot (gevulde donuts).

Volgens halachische voorschriften moet men ervoor zorgen dat deze gerechten bereid worden met voldoende olie om hun symboliek recht te doen (Sjoelchan Aroech, Orach Chaim 670). Het eten hiervan versterkt niet alleen onze verbinding met het verleden, maar biedt ook gelegenheid voor samenkomst met familie en vrienden.

Licht in duisternis: Verbinding tussen landen, culturen en religies

Chanoeka staat symbool voor licht dat overwint over duisternis. Dit thema heeft universele betekenis en kan dienen als brug tussen verschillende landen, culturen en religies. Het idee dat zelfs een klein beetje licht grote impact kan hebben, resoneert met veel mensen ongeacht hun achtergrond.

In deze tijd waarin verdeeldheid vaak lijkt te overheersen, biedt Chanoeka ons een kans om samen te komen rond gemeenschappelijke waarden zoals hoop, vrijheid en saamhorigheid. Het vieren van dit feest kan leiden tot interreligieuze dialoog waarbij we onze verschillen erkennen maar ook onze overeenkomsten vieren.

Door samen activiteiten te organiseren of simpelweg elkaars tradities beter te begrijpen kunnen we bouwen aan bruggen tussen gemeenschappen wereldwijd.

Tenslotte

Graag wens ik u een goed Chanoeka, temidden van uw gemeenschap, in verbinding met uw vrienden en overige dierbaren, nog vele jaren in gezondheid!

Simon Bornstein