De islam kent geen lichtfeest. Christendom, hindoeïsme en jodendom wel.

Christenen hebben met het Kerstfeest of Kerstmis aansluiting gezocht bij het heidense midwinterfeest als de zonnewende wordt gevierd. Van de kortste dag in het jaar gaan we over naar langere dagen en dus meer licht. Met Kerst wordt de geboorte van Jezus gevierd die licht bracht in de wereld. Jezus kwam ter wereld in Bethlehem (de plaatsnaam is afgeleid van het Hebreeuwse beth lechem, dat is huis van het brood) dat zich tegenwoordig in Palestijns gebied bevindt.  

Hindoes kennen Divali. Ook hierbij speelt licht een belangrijke rol. Ik heb begrepen dat dan wordt gevierd dat het licht de duisternis, symbool voor het Kwaad overwint.

Joden vieren chanoeka. Door velen wordt dat het Joodse lichtfeest genoemd. Licht lijkt centraal te staan, doch dat is niet wat voorop staat. Chanoeka is meer precies het inwijdingsfeest. Het woord is afgeleid van het werkwoord lachanoch, dat betekent inwijden.

Herdacht wordt dat ruim twintig eeuwen geleden na een lange volksopstand de Joden zich wisten te bevrijden van Syrisch-Griekse overheersers. Die propageerden de Griekse levenswijze en nogal wat Joden gingen daarin mee. Ze pasten de besnijdenis niet langer toe en aten niet-kosjer vlees en dergelijke. De Tempel in Jeruzalem was door de Hellenisten ontwijd door er een beeld van Zeus te plaatsen. Na de overwinning door de opstandige Maccabeeërs werd de Tempel gereinigd en weer in gebruik genomen voor de Joodse ritus.

Zo werd de zevenarmige kandelaar (de menorah) met het eeuwig brandend licht weer ontstoken. Daarbij geschiedde een wonder, zo luidt de overlevering. Er was niet genoeg heilige olie en toch bleef de menora branden tot er weer heilige olie was aangemaakt.

In meer religieuze kring wordt de nadruk gelegd op dat wonder. Chanoeka is echter ook populair is seculiere kring. Daar wordt het accent juist gelegd op de strijd tegen de Hellenistische overheersers en het weer kunnen herstellen van het Joodse leven.

Het veelal seculiere zionisme heeft chanoeka omarmd, want het past bij het streven naar een eigen Joodse staat om daar het Joodse leven weer volledig te kunnen invoeren. Orthodoxe rabbijnen hebben doorgaans wat minder op met het strijdhaftige karakter. Niet de mens heeft indertijd het Joodse land weten te bevrijden, het gebeurde door de hand van God, aldus de religieuzen. Daarbij komt dat de Maccabeeën later een minder fraaie rol speelden om het door hen opgeëiste koningschap over Juda te kunnen behouden.

Je zou kunnen zeggen, hoe zionistischer, hoe meer nadruk op de strijd van de Maccabeeën. Hoe minder zionistisch, hoe meer nadruk op het oliewonder. Bij beide speelt de inwijding van de Tempel en herstel van het Joodse leven dat door de Hellenisten werd onderdrukt.

Concluderend, chanoeka is het feest van de herinwijding van de Tempel. Licht speelt daarbij zeker een rol, want elke dag wordt een kaars meer in de achtarmige kandelaar aangestoken. Dat chanoeka acht dagen in beslag neemt komt doordat bij de in gebruik name van de Tempel het laatste Joodse feest dat niet kon worden gevierd, werd ingehaald. Dat was Soekot (Loofhuttenfeest) gevolgd door het Slotfeest (Sjemini Chag ha-Atseret, feest van de achtste van de verzameling) op de achtste dag.

Reacties zijn welkom: polakhaje@gmail.com