Mensen zijn lerende wezens. Dat geldt ook voor dieren. Of ándere dieren, als je mensen beschouwt als ‘naakte apen’ (zoals de in april overleden bioloog Desmond Morris deed die er een beroemd boek over schreef; hij werd 98).

De vraag is natuurlijk wat je leert van je ervaringen of van je leermeesters of uit boeken e.d. Wat blijft je bij, wat vergeet je het liefst. Aangename gebeurtenissen of belevenissen, die wil je meestal graag herbeleven. En de minder prettige zou je het liefst willen vergeten. Daarvan wens je dat je die nooit had meegemaakt. Je zou die willen wissen. Voorgoed.

De door mij zeer gewaardeerde Amerikaanse Israëli Yossi Klein Halevi sprak in dit verband van Pesach-Joden en Poeriem-Joden.

De eersten hebben het vooral over de bevrijding uit de slavernij en het vooruitzicht op terugkeer naar het beloofde land. Dat was allerminst een gelopen race, zo zouden zij later ontdekken. Het duurde lang en de reis zat vol met ontberingen, doch de afloop had een happy end. De Joden waren volk geworden met Tien Geboden, dus met een moraal, en ze arriveerden in een land van melk en honing. Niet onbewoond, doch er was voldoende ruimte voor allen. Deze Joden zijn niet vergeten dat ze vreemdelingen waren in Egypte.

De tweede groep Joden maakte eveneens een happy end mee, want de geplande verdelging van de Joden in het Perzische rijk werd voorkomen, zoals het Poeriem-verhaal vertelt. Overigens, een vertelling waarin het woord God niet voorkomt. Doch deze Joden zijn getraumatiseerd, ze bezien de omringende wereld vol wantrouwen. Om iedere hoek loert het gevaar. Amalék is nooit ver weg. Geluk kan van korte duur zijn. De wereld heeft het op ons Joden gemunt. Niet af en toe, maar altijd. Deze Joden zijn voortdurend waakzaam.

Na de Sjoa, de grote ramp die Europese Joden trof, waren er Joden die alleen vooruitkeken. Zij wilden het liefst wat ze hadden doorstaan zo ver mogelijk wegstoppen. In ieder geval voor het nageslacht. Er waren Joden die ook hun Jood zijn aan de wilgen wilden hangen. Dat nooit meer.

En er waren Joden die het niet konden vergeten. Zij konden het niet verwerken. De ellende bleef hen achtervolgen. Hun nageslacht werd ermee overladen, of ze het wilden of niet. Het Joods-zijn werd een zware last, haast een vloek.

De moraal is natuurlijk dat noch het een, noch het ander voorop dient te staan. Het gaat om een gezonde mix van beide zaken. Waakzaamheid is geboden (helaas), doch het leven mag ook gevierd worden. Het Joodse leven welteverstaan. In het besef dat dit ook voor anderen geldt. Zij mogen het leven (!) vieren op hún manier. Als het maar geen doodscultus is.

Momenteel zijn er twee burgemeesters die in de publiciteit staan. De één, in Rotterdam, vanwege het verzoek om een Israëlische ambassadeur in de ban te doen bij een Sjoa-herdenking en als dat niet lukt, om dan weg te blijven. Ik lees net dat ze komt en of de ambassadeur eveneens komt, wordt door haar niet gezegd. Eerst uitte ze begrip voor degenen die zijn aanwezigheid niet konden billijken. Het lijkt erop dat ze iets geleerd heeft.

De tweede, in New York, lijkt niets geleerd te hebben. Hij ontpopt zich steeds meer als een heuse Amalék, als een vijand van het Joodse volk, die van achteren aanvalt. Hij zei dat New Yorkse Joden veilig waren onder zijn gezag. Doch hij doet er alles aan om niet louter de Joodse staat aan de schandpaal te nagelen. Ook Joden die geen afstand nemen van Israël als Joods land, met bestaansrecht, kunnen rekenen op zijn vijandschap.

Ooit was New York de meest Joodse stad ter wereld. De befaamde progressieve vrouwelijke rabbijn Angela Buchdahl van de Central Synagogue in New York herinnert Mamdani daaraan in haar bijgaande commentaar.

https://www.hartman.org.il/pesach-jews-v-purim-jews-the-agony-of-our-dilemma

Van links naar rechts: Yossi Klein Halevi, rabbijn Angela Buchdahl en Mamdani, burgemeester van New York.

Reacties zijn welkom: polakhaje@gmail.com