Jaren geleden had ik te maken met de Joodse geestelijke verzorging in het gevangeniswezen (Justitie dus) en bij Defensie. Nederland biedt namelijk pastorale zorg aan gevangenen en militairen (en ook elders, zoals in ziekenhuizen maar dat is een ander verhaal). Daarbij stelt de overheid zich neutraal op. Dat blijkt uit de keus van de geestelijke verzorgers. Die wordt overgelaten aan zogeheten zendende instanties, dat wil zeggen overkoepelende organen van kerken, moskeeën, synagogen en tempels of humanisten. Zij dragen een geestelijk verzorger voor, waarna de overheid hen in dienst neemt als ambtenaar mits ze gekwalificeerd zijn.
Er zijn negen zendende instanties, zo valt te lezen op de website Geestelijke verzorging in Nederland. Vier van de diverse zendende instanties treden op namens een bepaalde stroming, te weten: boeddhisten, hindoes, moslims en humanisten. Nu weet ik van moslims dat zij allerminst een eenheid vormen, maar ze hebben toch één zendende instantie weten te vormen. Overigens, op verzoek, zeg maar onder zachte aandrang van de overheid. En ook bij boeddhisten en hindoes zal vast sprake zijn van onderlinge verschillen die desondanks geen obstakel zijn geweest voor het hebben van één zendende instantie.
Bij christenen en joden (ditmaal een kleine letter want we hebben het over religie) is dat niet gelukt. Christenen hebben drie zendende instanties, namelijk oudkatholieken, rooms-katholieken en protestanten. Wat joden betreft, die gaan in religieus opzicht ook niet door één deur: de orthodoxen moeten niets hebben van het liberaal of progressief jodendom. Dus is er sprake van twee zendende instanties.
In Trouw las ik onlangs dat er naast het CMO (Contactorgaan Moslims en Overheid) een nieuwe moslimkoepel aan het ontstaan is. Die wil de functie van zendende instantie overigens bij het CMO laten, dus wat dat betreft is er geen vuiltje aan de lucht. Doch de nieuwe koepel, K9 genaamd, vindt het CMO veel te meegaand. Zij willen een meer strijdbare opstelling ten opzichte van de overheid vanwege de huidige sterk rechtse regering met de PVV als islam-onvriendelijke partij erin.
De huidige discussie over de integratie van de islam in Nederland is niet nieuw. Onlangs is die kwestie na de Jodenjacht op Maccabi-supporters weer helemaal aangezwengeld.
Er gebeurt nu iets in islamitische kringen wat je naar mijn idee juist niet moet willen. Moslims worden op één hoop gedreven. Terwijl de verschillen legio zijn. Niet alleen omdat er Turkse, Marokkaanse en andere taal- en cultuurgebonden groepen moslims zijn. Daarbinnen zijn er meer gematigden en meer extremen. Het is belangrijk om juist daar oog voor te hebben.
Er is naar mijn bescheiden mening niet één islam (al zullen de heel orthodoxen dat anders zien). Dan heb ik niet over het verschil tussen sjiitische en soennitische moslims. Ik heb het over gematigden en strikten, dus ultra-orthodoxen. Formeel moge er één soennitische en één sjiitische islam zijn, de verschillen tussen de gelovigen binnen beide stromingen zijn groot.
De tegenstelling tussen soennieten en sjiieten heeft als ik het goed begrepen heb, te maken met de leiding na het overlijden van de Profeet Mohammed. Het doet me wel wat denken aan de controverse tussen katholieken en protestanten. Katholieken zien de Paus als opvolger van Petrus op aarde en daarmee is de Paus het hoofd van de kerk. De protestanten moeten daar niets van hebben. Dat is overigens maar één van de controverses.
Binnen het jodendom is het weer anders. Het jodendom kent geen centraal gezag, zoals de katholieken dat hebben. Rabbijnen zijn autonoom, al is er wel onderlinge afstemming. En natuurlijk is alles gebaseerd op één en dezelfde Tora, de basis van het jodendom als religie, levenswijze en cultuur. Niettemin is er na de emancipatie in Europa een liberale of progressieve stroming ontstaan naast de orthodoxie. Het zou geen slecht idee zijn als er binnen de soennitische islam ook een formele afsplitsing van de eenheidsislam met groot aanzien (!) zou komen die beduidend minder conservatief is. Net zoals liberale of progressieve joden zich min of meer hebben afgesplitst van de orthodoxie. Het hoeft niet zo door te schieten als binnen het protestantisme is gebeurd. Daar kon bij wijze van spreken een nieuwe tak ontstaan omdat er ruzie was over een komma.
