Henk Scholder, Dodo van Uden en Niek de Wilde hebben met Lieflijk op de tong, stemmen bij de Tora een handzaam en toegankelijk boek geschreven rond de 52 sidrot (afdelingen van de week die eens per jaar op sjabbat in de synagoge gelezen worden).
Het boek is bedoeld voor mensen die interesse hebben in het samen lernen rond teksten uit de eerste vijf boeken van de bijbel. Dat gesprek gaan belangstellenden aan met elkaar en met commentaarstemmen van rabbijnen en leraren in de Joodse traditie uit alle eeuwen.
Zo’n benadering is voor mensen met een christelijke of seculiere opvoeding vaak nieuw omdat in de christelijke traditie de commentaarstemmen uit verschillende eeuwen vaak ontbreken.
Dit boek neemt lezers aan de hand om toegang te krijgen tot een meerstemmige dialoog met bronteksten uit de bijbel en uit de zee van commentaren daaromheen.
Het tweede punt dat de auteurs benadrukken in de traditie van samen leren (lernen) is dat bij alle commentaren op een Bijbeltekst met name de vraag voorop staat: ‘wat betekent de tekst voor ons in onze situatie.
De Tora wil mensen een richting wijzen in hun zoektocht naar zin en betekenis in hun leven.
Om aan te geven hoe praktisch en aansprekend dit boekje voor lezers nu kan zijn ga ik in op de 30ste parasja Kedoesjiem (‘Heiligen’ (Lev. 19,1-20,27). Met de titel Naastenliefde (p.96-98).
Er wordt stilgestaan bij het bekende vers: ‘Heb je naaste lief als jezelf’ (Lev 19,18). De opbouw van dit hoofdstuk in Lieflijk op de tong is gelijk aan alle andere: het begint met een vraag aan de lezer: ‘Wat roepen deze woorden bij je op? Welke vragen heb je erbij?’.
Vervolgens wordt er stil gestaan bij enkele opvallende woorden in dit vers. Eerst wordt de relatie verkend tussen liefhebben en gebieden. Kun je die twee met elkaar verbinden? Daar wordt als antwoord op gegeven dat ‘liefhebben’ in de bijbel niet op een gevoel betrekking heeft, maar op het handelen van de een jegens de ander.
Vervolgens worden er twee aspecten nader uitgelicht met behulp van een commentaarstem uit de traditie. De eerste behandelt de invulling van ‘je naaste liefhebben’ als ‘wat jou onaangenaam is doe dat je medemens niet aan’. Dat wordt verhelderd met een citaat van een rabbijnse commentator uit de 3e eeuw van de gangbare jaartelling.
De tweede vraag gaat in op het tweede deel van het vers: ‘Heb je naaste lief als jezelf’. Wat betekent ‘als jezelf’ wordt er dan gevraagd. Daar wordt ingegaan op een vertaling van bijbelwetenschapper en godsdienstfilosoof Martin Buber die ‘als jezelf’ vanuit het Hebreeuws vertaalt met: ‘… die is gelijkwaardig aan jou’. Aan het einde van dit kleine hoofdstuk stellen de auteurs enkele vragen. Eén ervan luidt: ‘In welke andere opzichten is je naaste ook nog ‘net als jij?’.
Zo zijn alle 52 sidrot op een vergelijkbare wijze opgebouwd met vragen en commentaarstemmen uit de traditie rond vragen om de lezer zelf te laten ontdekken dat deze teksten uit de Tora ook in onze tijd en in onze context relevant kunnen zijn in onze zoektocht naar waarachtig leven in een verwarrende wereld. De auteurs zijn er goed in geslaagd, mede door een heldere schrijfstijl en door compact te formuleren, om een breed publiek aan te spreken. Er kan echt geleerd worden op voorwaarde dat de deelnemers samen met aandacht deze teksten willen lezen en er mee in dialoog durven treden.
Bas van den Berg
Medewerker en voorzitter van Stichting PaRDeS en betrokken bij het werk van Stichting LeV
Lieflijk op de tong. Stemmen bij de Tora.
Lezen met LeV Deel 1.
Amsterdam, 2025: Stichting LeV.
