Bechoekotai

Bechoekotai

commentaar BIJ Wajikra
- Bechoekotai
22 Iyar 5784

Wie is een mens van verdienste?

door 
Rob Cassuto

Wajikra/Leviticus 25:1-27:34

De parasja Bechoekotai 1  is de laatste parasja van het boek Leviticus / Wajikra. Het bevat belangrijke ethische regels, deels een herhaling uit Kedosjiem, elementen voor een moreel ontwikkelde samenleving. Allerlei hier in de parasja Bechoekotai genoemde positieve effecten op het welzijn van de samenleving zal de Eeuwige teweegbrengen als die voorschriften ook worden opgevolgd, dwz ‘als jullie (Israël) wandelen in mijn wetten en voorschriften en ze houden en ze doen'. Maar ‘als jullie niet naar mij luisteren en jullie al deze voorschriften niet doen' dan zal de Eeuwige vele rampen op het volk afsturen. Over die rampen en het straf en beloning-paradigma heb ik elders geschreven 2. Maar wie is nou dat ideaaltype dat zich in de Tora verdiept en haar in de praktijk brengt?

Het ideaaltype in hoofdstuk 6 van Pirkee Avot

Voor die beschrijving ga ik te rade bij hoofdstuk 6 van Pirkee Avot, het traktaat dat later is toegevoegd aan de Talmoed (in de seder Nezikin) en dat verder geen mitswot bevat maar voornamelijk korte wijsheidsuitspraken van de Oude Wijzen. Het bestond oorspronkelijk uit vijf hoofdstukken, maar later is er een zesde hoofdstuk aan toegevoegd. Waarom? Omdat Pirkee Avot werd - en soms nog wordt - gelezen in de zes weken tussen Pesach en Sjavoeot, één hoofdstuk per week. Voor die zesde week was er nog een hoofdstuk nodig. Dat hoofdstuk is gewijd aan de verdiensten van de studie van Tora. Rabbi Meïr geeft in Misjna 1 een bondige samenvatting die ik parafraseer 3.

Het gaat dan om iemand die zich met de Tora bezighoudt om derzelver wille, (lisjmo) niet om er mee te pronken, of er eer mee te behalen of als verdienmodel. Zo iemand zal geliefd zijn en een vriend worden genoemd, iemand die van de mensheid houdt en de Altijdzijnde blij maakt. De Tora kleedt hem in nederigheid en respect en zorgt ervoor dat hij rechtschapen, vroom, oprecht en betrouwbaar is. Hij blijft ver van de zonde en dat brengt hem in de richting van verdiensten. Mensen profiteren van zijn adviezen en kennis, begrip en kracht (Spreuken 8:14: Bij mij vind je beraad en overleg, ik bied inzicht, ik geef kracht).
Rabbi Meïr geeft nu een stijgende lijn aan: hem valt toe koningschap, heerschappij (dat mogen we waarschijnlijk metaforisch opvatten) en scherpte in oordeel en hij krijgt toegang tot de geheimen van de Tora.
Maar dan  komt er weer een stapje terug: het bekomt hem om nederig te zijn, lijden te verdragen en vergevingsgezind te zijn als men hem beledigt. In de tweede misjna wordt zelfs een nederige leefstijl aanbevolen: slapen op de grond, matigheid in eten, drinken en praten over koetjes en kalfjes (vrije interpretatie).

In een latere misjna wordt Rabbi Jehoeda ha-Nasi 4, de grote initiator van de Misjna, als voorbeeld genoemd. Als ik om me heen kijk zie ik eigenlijk geen persoonlijkheden – ook als we halachische observantie ruim nemen of zelfs buiten het Jodendom kijken – die in de buurt komen van dit ideaal van geestelijke en praktische wijsheid en een leven van soberheid en materiële onthechting en die hun leven niet door eerzucht en rijkdom laten bepalen. Niet in Israël (misschien toch sommige schrijvers?) en niet in de huidige politieke wereld. Soms noemen we aan het eind van een leven een rechtschapen iemand een ‘Mensch’ en daarvan zijn er gelukkig – hoop ik – nog heel wat.

Sjabbat sjalom.

Noten

  1. Verschillende andere commentaren op de parasja Bechoekotai zijn te vinden in mijn boek  REIZEN DOOR DE TORA  , deel 2 Leviticus, Numeri en Deuteronomium en op de website van PaRDeS
  2. Deze rampenlijst (tochaha) in Bechoekotai is uitgesproken bij de berg Sinai. Een kleine veertig jaar later wordt in Deuteronomium/Devariem, in de parasja Ki Tavo, een tweede tochacha uitgesproken door Mozes/Mosjee, die twee keer zo lang is en extremer dan de eerste tochacha, die aan de Eeuwige is toegeschreven
  3. Zie bijv. Pirkei Avot met commentaar van Rabbi Pinhas Kehati, vertaald door Abraham Ehrlich en Avner Tomaschoff, Eliner library, Jerusalem. Maimonides heeft voor zijn weergave van Pirkee Avot een lange inleiding geschreven, bekend als de sjemonee perakiem
  4. Afgebeeld: Rabbi Jehoeda ha-Nasi

RC mei 2024

Archives

©2024 Stichting PaRDeS | Privacy | Disclaimer
envelopephoneclockmagnifiercrossmenuarrow-right