Naso

Naso

commentaar BIJ Bemidbar
- Naso
7 Sivan 5784

Sjalom

door 
Rob Cassuto

Bamidbar/Numeri 4:21–7:89 

De eerste drie parsjiot in Bemidbar behandelen alle toebereidselen die moeten gebeuren om na twee jaar bivakkeren in de nabijheid van de berg Sinaj de grote trek door de woestijn naar de grenzen van het beloofde land te hervatten. Er moest veel geregeld en geordend worden: de weerbare mannen geteld, het kampement goed ingedeeld waarbij iedere stam zijn plek rond de tabernakel kreeg en de taken voor de hogepriester en de levieten moesten goed worden georganiseerd.

Ieder zijn taak, ieder zijn plek

Gezien het komend vertrek moest het inpakken van de tabernakel en het vervoer tijdens de reis goed geregeld zijn; ieder van de drie huizen van de levieten kreeg zijn eigen taak daarin zodat ieder wist waar hij aan toe was. De parasja Naso 1 gaat daarmee voort en voegt nog een aantal speciale bepalingen daaraan toe. Al deze bepalingen en verordeningen leggen de grondslag voor een harmonisch samenleven, waarin ieder onderdeel zijn gewaardeerde plaats heeft en afgunst wordt voorkomen, zodat er vrede, ‘sjalom', kan heersen 2. Niet voor niets staat aan het eind van deze verordeningen de priesterzegen die afsluit met de bede dat ‘de Eeuwige vrede mag geven'. Vrede ‘gaat boven alles', zoals de Oude Wijzen zeggen 3. De parasja Naso besluit met vele lange bladzijden met de opsomming van de offers die de leiders van de twaalf stammen brengen bij de inwijding van de tabernakel,
Als we het zo bekijken dan zien we dat eigenlijk het principe van ordening de hele Tora doordesemt. Het begint al in Genesis, waarin de schepping eigenlijk niets anders is dan ordening uit chaos. En als die voltooid is ziet ‘God dat alles wat hij gemaakt had heel goed was' (Gen 1:31). Wanneer alles goed geordend is en ieder onderdeel op zijn plaats is en in goede verhouding tot elkaar is er vrede. Als er harmonie is kan de schepping van start gaan, kan de geschiedenis van de mensen beginnen, kunnen de Israëlieten verder trekken van de Sinai naar het beloofde land. Maar telkens wanneer een rustpunt van harmonie is bereikt, wanneer er sjalom is, is de balans delicaat en er is niet veel nodig om die naar chaos te laten doorslaan. De geschiedenis van Israël die we in Tanach lezen is een voortdurende terugval van vrede naar strijd en tenslotte ballingschap.

Een delicate balans

Als er geen vrede is zijn de dingen niet goed op hun plaats, zijn er onderdelen die niet goed geordend zijn, zijn er aspecten die geen erkenning krijgen, die niet goed met elkaar in verbinding staan. Dat geldt in ons persoonlijk leven en dan komt er een crisis, een burn-out of zelfs een ziekte. Het geldt ook voor een land en dan ontstaat er onrust en komen er (al dan niet gewelddadige) protesten, waar dubieuze leiders graag gebruik van maken en polarisatie gaat in de versnelling  – en als we niet opletten ligt (burger)oorlog dan op de loer. Het geldt zelfs ook voor werelddelen, waar vaak het evenwicht tussen landen en volken fragiel is. Het Europa van de eerste helft van de twintigste eeuw beleefde de heftige gruwelen van een door fascisme verstoorde balans en de correctie is met een hoge prijs betaald naar een nieuw evenwicht van vrede die nu een kleine tachtig jaar heeft geduurd ondanks plaatselijke troubles. Vele leden van mijn Joodse familie hebben dat niet mogen meemaken. Ik mocht nog de ontberingen meemaken in Japanse kampen, maar ook het herstel en de geleidelijke opbouw van een Nederland en een Europese Unie, waar een zekere ordening is bereikt, die altijd toch weer voorlopig is en kwetsbaar. Hoe kwetsbaar is ons de afgelopen twee jaar hardhandig duidelijk gemaakt, toen het dictatoriaal geregeerde Rusland zijn al begonnen inmenging in het oosten van Oekraïne transformeerde naar een openlijke oorlog met dit land aan de rand van de Europese Unie. Merkwaardigerwijs gaat dit gepaard met een politieke verschuiving naar rechts met soms beangstigende fascistoïde kenmerken in veel Europese landen, Nederland niet uitgezonderd.

De pijlers van sjalom zijn rechtvaardigheid – het erkennen van het recht op bestaan van de ander – en compassie – het begrip voor de pijn van de ander 4. Terecht eisen steeds meer lang onderdrukte en genegeerde groepen erkenning en gelijkwaardigheid op, die tot nu in de geschiedenis van het Westen niet is gegeven. Een herschikking van de wereldorde is onvermijdelijk en we mogen bidden dat die zonder wereldoorlogachtige catastrofes  en uitzinnig gewelddadige ellende gaat plaatsvinden, op weg naar een nieuw plateau van durende vrede, sjalom. Helaas zal ik dat waarschijnlijk niet meer meemaken. De tekenen wijzen er nu niet op dat dat nieuwe evenwicht van sjalom binnen afzienbare tijd gaat  plaats vinden.

Een gekweld gebied

Gewoonlijk is mijn commentaar geen politieke column, maar laat ik dit zeggen over het Midden-Oosten: We zien we daar de complexiteit en de pijn van het proces van ordening en onderlinge erkenning, het proces, waarin zowel de Joden als de Palestijnse Arabieren terecht een plek onder de zon van het voormalige Palestina opeisen. Hoe verdrietig is het dat burgers van Israël het slachtoffer worden van aanslagen en van raketten uit Gaza en Libanon. De agressie vanuit Gaza bereikte zijn hoogtepunt tijdens de wrede moordpartij en gijzelaarsontvoering door Hamas en consorten op 7 oktober 2023. Tegelijk riepen ze daarmee de vergeldingsoorlog over zich af door Israël dat deze levensgevaarlijke organisaties voorgoed wil uitschakelen. Het is meer dan tragisch dat zoveel burgers van Gaza en helaas zoveel kinderen het slachtoffer worden en de prijs betalen voor de daden van een door een totalitaire islamitische ideologie gedreven groepering als Hamas. Betwijfeld mag worden of de Israëlische vergeldingsbombardementen en militaire acties met de beweerde maar onmogelijk waar te maken precisie werden en worden uitgevoerd.  

Eens zullen de Palestijnse Arabieren moeten accepteren dat er een natie Israël in hun midden is die recht heeft op een veilig bestaan; nu blijven ze volharden in haat en hun leiders maken gebruik van de verbittering over de loop van de gebeurtenissen in het verleden om aan de macht te komen of te blijven. De Israëli’s zullen de Palestijnse Arabieren als gelijkwaardige rechthebbenden op een waardig leven moeten erkennen en moeten ophouden met het beperken van het Arabisch levensgebied; niet langer moeten ze toegeven aan nationalistische en expansionistische aspiraties van sommige extreme groepen. Dan is er misschien kans dat er ooit sjalom kan neerdalen op dit gekwelde gebied.

Noten

1. Verschillende andere commentaren op de parasja Naso zijn te vinden in mijn boek  REIZEN DOOR DE TORA  , deel 2 Leviticus, Numeri en Deuteronomium, en op de website van PaRDeS

2. Voor deze passages heb ik me laten inspireren door rabbijn Jonathan Sacks in zijn commentaar op Naso van 5777

3. Sifra Bechukotai, Chapter 18

4. Vgl. het leiderschap van Israël in de woestijn: Mozes wordt geassocieerd met rechtvaardigheid, Aharon met compassie en vrede; beiden kunnen niet zonder elkaar

5. Dit commentaar is een bewerking van mijn commentaar dat op de site van PaRDeS verscheen in 2021. Het was nog zo toepasselijk, dat ik het weer heb gebruikt, maar wel geactualiseerd en aangescherpt gezien de nieuwe politieke omstandigheden

RC juni 2024

Archives

©2024 Stichting PaRDeS | Privacy | Disclaimer
envelopephoneclockmagnifiercrossmenuarrow-right