Wajechi

Wajechi

commentaar BIJ Berésjit
- Wajechi
16 Tevet 5784

De woede van Sjimon en Levi

door 
Rob Cassuto

Beresjiet/ Genesis 47:28-50:26

In deze laatste parasja van Beresjiet/Genesis ligt Jakob op zijn sterfbed. Hij roept zijn zonen bij elkaar om hen te vertellen, wat in ‘latere dagen zal gebeuren'. Meer dan voorspellingen lijken het karakterschetsen, die de door het leven getekende oude vader van zijn weerbarstige zonen geeft in een stroom van in een koortsdroom voortijlende poëtische beelden. Hij houdt de zonen als het ware een spiegel voor, een confrontatie in soms lovende, soms snijdende bewoordingen. Met name Sjimon en Levi krijgen het flink voor hun kiezen.

(HSV 49:5-7)     Sjimon en Levi zijn broers,  
hun wapens zijn werktuigen van geweld.  
Laat mijn ziel niet in hun geheim overleg komen,  
en mijn eer niet aan hun bijeenkomst deelnemen; 
want in hun woede hebben zij mannen doodgeslagen;  
en in hun moedwil hebben zij runderen de pezen doorgesneden. 
Vervloekt zij hun woede, want die is hevig, 
en hun verbolgenheid, want die is hard.  
Ik zal hen verdelen over Jakob 
en hen verspreiden in Israël   
  .   

De daden van Sjimon en Levi

Uit deze krachtige statements blijkt, hoe Jakob op zijn oude dag nog allerminst is vergeten, hoe destijds onder leiding van Sjimon en Levi de inwoners van Sjechem (Sichem) zijn misleid en afgeslacht. (Beresjiet/Genesis 34)
Niet alleen hebben zij daardoor het leven van hun familie in de waagschaal gesteld en hen blootgesteld aan de wraak van de omwonende volken, zij hebben daardoor ook de reputatie van de Eeuwige beschadigd. Ook al is hun zuster Dina door de prins van Siechem verkracht geweest – dit riep om wraak, zo verdedigden de broeders zich tegenover hun vader - , dit kan deze meedogenloze gewelddaden niet rechtvaardigen. Op zijn sterfbed vervloekt de oude vader dit nietsontziende fanatisme; ‘hij zal hen (dwz. de stammen van Sjimon en Levi) verdelen over Jakob (d.i. de andere stammen) en hen verstrooien in Israël'.

Hun verstrooiing

Inderdaad schijnt in de loop van de geschiedenis van de twaalf stammen in het land Kenaän de stam van Sjimon betrekkelijk gauw verdwenen te zijn, opgegaan in de stam van Juda. De middeleeuwse meester Rabbi David Kimchi (Radak) brengt dit in zijn commentaar op deze passage in verband met de 24.000 mannelijke slachtoffers die het gevolg waren van de verboden seksuele gemeenschap van de Sjimonitische prins Zimri met de Midjanitische prinses 2 ,. De weduwen uit de stam van Sjimon werden verdeeld over de andere stammen, waar zij bedelend rondgingen, zo vermeldt Radak . Een andere lezing - vermeld door Rasji ad loc - vermeldt dat de Sjimonieten arme schrijvers werden, die de voor hun brood het hele land moesten rondreizen. Hoe het ook zij, wat we hier gedemonstreerd zien is hoe fanatisme en extremisme over lange perioden hun negatieve doorwerking hebben.
De afstammelingen van Levi, de Levieten, kwamen er beter van af. Dat zij zulke vrome dienaren van de heilige ark en de tempel zouden worden is uit Jakobs woorden niet af te leiden. Maar ook hun lot was toch niet te benijden, zegt Rasji; weliswaar hadden ze recht op tienden van de oogst, maar daarvoor moesten ook zij het hele land rondreizen, van dorsvloer tot dorsvloer. Zo werden ook zij verstrooid.

Concentratie van extremisme worden: de wapens van Sjimon en Levi zijn geweld en wraak en met hun plannen wil Jakob niets te maken hebben. Wanneer woede, ressentiment en onvrede in groeperingen van samenlevingen geconcentreerd worden dreigt het gevaar van terreur,  ondermijning van vrede en komt oorlog in zicht. We zien in de huidige politieke situatie in de wereld vele voorbeelden, niet in de laatste plaats in de Palestijnse gebieden, maar ook in Israël moet men zich hoeden voor ‘sjimonitisch’ extremisme.  

Een advies geeft de laatmiddeleeuwse Isaac ben Arama 3: De fanatieke woede van de twee broers is zeker te laken, maar in gedoseerde hoeveelheid stimuleert de eigenschap van woede (af) de mensen om hen uit apathie te wekken en te brengen tot noodzakelijke actie. Daarom had het zin om de passies van Sjimon en Levi als het ware te ‘verdunnen' door deze stammen te verspreiden over heel het volk van Israël. Het is de vraag of dit voor nu een oplossing is.

Noten

1.  Verschillende commentaren op de parasja Wajechi zijn te vinden in mijn boek    REIZEN DOOR DE TORA    , deel 1 Genesis en Exodus.

2.  Bemidbar/Numeri 25:4 ev. Zie ook Talmoed Sanhedrin 82a en b en mijn commentaar op de parasja Pinchas

3.  In zijn Akedat Jitschak, gate 33, waarin hij refereert aan de Ethica van Aristoteles, die op vele middeleeuwse rabbijnen – ook Maimonides – veel invloed had

Archives

©2024 Stichting PaRDeS | Privacy | Disclaimer
envelopephoneclockmagnifiercrossmenuarrow-right