Mikeets

Mikeets

commentaar BIJ Berésjit
- Mikéts
1 Tevet 5784

Een droom, die niet is uitgelegd is als een brief die niet is gelezen

door 
Rob Cassuto

Beresjiet/Genesis 41-44:18

Jozef wordt uit de gevangenis gehaald om de droom van de Farao te verklaren, de beroemde droom van de zeven vette en de zeven magere jaren. Josef verklaart hem en geeft ook nog het recept om de na zeven welvaartsjaren verwachte hongersnood door te komen. De Farao verheft hem uit zijn nederige positie als bajesklant tot onderkoning en geeft hem een voorname vrouw tot echtgenoot. Jozef neemt zeer vooruitziende maatregelen en laat overal door het land voorraadschuren bouwen en vullen met koren en inderdaad komen de zeven jaren van hongersnood, die ook het land Kenaän bereiken en Jakob en zijn kroost. 
De broers van Jozef komen naar Egypte om koren te halen en worden voor de onderkoning gebracht, die ze niet als hun broer herkennen. 

Jozefs dromen

Elders (In mijn boek ‘Reizen door de Tora’ en op de website van Stichting PaRDeS) 1  heb ik deze rijke parasja vanuit het aspect van de ommekeer van Jozefs broeders belicht, nu ga ik wat verder in op het in Jozef belichaamde fenomeen dromen. In de Tora wordt niet veel gedroomd, tien zijn er te traceren waarvan zes te maken hebben met Jozef als dromer en als droomuitlegger. De vier andere dromen zijn duidelijke boodschappen van de Ene (of zijn engel) en behoeven geen interpretatie, de droom van Avimelech (Beresjiet/Genesis 20:3 ev), Jakob's ladder (Ber/Gen 28:12 ev), Jakobs’ gespikkelde schapen (Ber/Gen 31:10 ev), Lavan wordt gemaand Jakob met rust te laten (Ber/Gen 31:24 ev). De twee dromen van Jozef en de vier die hij heeft geduid zijn in beelden verpakt en vereisen een goede uitleg. De ene droom van Jozef is die over de elf schoven, die zich voor hem buigen (Ber/Gen 37:5 ev), de ander die hij een tijd later droomt gaat over de zon, de maan en de elf sterren, die zich voor hem buigen (Ber /Gen 37:9 ev). De schenker droomt over de wijnrank met drie knoppen en over dat hij Farao weer een beker overhandigt (Ber/Gen 40:9 ev); de bakker droomt over de drie manden met brood op zijn hoofd die door vogels worden weggepikt (Ber/Gen 40:16 ev); Farao droomt over de zeven magere koeien, die de zeven dikke koeien opeten (Ber/Gen 41:1 ev) en diezelfde nacht over de zeven dunne korenaren, die de zeven dikke korenaren verzwelgen. ( Ber/Gen 41:5 ev) 

Rabbijnen over dromen

De waarde van dromen wordt door vele commentatoren erkend. De Talmoed zegt, dromen zijn een zestigste van profetie. ‘Vuur is één zestigste van Gehinnom (plm = hel), honing is één zestigste van manna, sjabbat is één zestigste van de komende wereld, slaap is één zestigste van dood, een droom is één zestigste van profetie' 2 ,,
Maimonides, constateert de achteruitgang van de menselijke gave van profetie, hoewel een wijs en verheven mens in principe nog zou kunnen profeteren. Evenals de Talmoedische wijzen ziet de oude middeleeuwse meester dromen als een onvolmaakte uiting van profetische verbeelding. De Midrasj verzameling  Beresjiet Rabba zegt: “dromen zijn de knoppen van profetie”. Dat is inderdaad een mooi beeld, want een knop is de vrucht die nog niet volledig is ontwikkeld, zo is ook de verbeeldingskracht ten tijde van de slaap precies datgene wat werkzaam is ten tijde van profetie, in een onvolmaakte en incomplete toestand. 3
Veel dromen zijn nogal chaotisch, maar te midden van verwarrende beelden kan toch een boodschap zijn verborgen. Daarom zijn dromen de moeite waard om herinnerd te worden en bezien te worden op hun mogelijke betekenis. In het tractaat Berachot van de Talmoed zijn interessante discussies te lezen over dromen en hun mogelijke betekenissen. De rabbijnen presenteren vele betekenissen van droombeelden van de meest wisselende aard. Sommige zijn echt verrassend. 
Rabbi Chisda zei: ‘Een droom, die niet is uitgelegd is als een brief die niet is gelezen’. 4  Niet zozeer de droom op zich, maar hoe een droom wordt uitgelegd is bepalend. De rabbijnen van de Talmoed zeggen: ‘alle dromen volgen de mond (de uitleg)’. Is deze uitspraak volgens de Tora?  R. Eleazar zei: hoe weten we dat alle dromen de mond volgen? Omdat wordt gezegd, “en zoals hij ons uitgelegd had, zo is het gebeurd” (uit het verslag van de schenker aan Farao, Ber/Gen 41:13). Rava zei, ‘alleen als de uitleg beantwoordt aan de inhoud van de droom.’ 5
Een droom kan dus alleen dan zijn belang hebben, als hij in woord en duiding door de dromer of zijn uitlegger is vertaald. 

Het kan lang duren voordat een droom uitkomt. Jozef heeft als jongen twee keer een droom gehad over dat buigen van zijn familie voor hem, twee keer, dat tekent het belang van de droom, zeggen de rabbijnen. De vervulling van Jozefs dromen duurt wel heel erg lang. Aanvankelijk lijkt er weinig uit te komen van het beeld van de meester voor wie zelfs de sterren buigen; integendeel, niet lang na de dromen is Jozef slaaf geworden. Het duurt nog tweeëntwintig jaar voordat de broers van de inmiddels onderkoning geworden Jozef zich neerbuigen als de korenschoven van de jongensdroom. Dat de vervulling zo lang duurt heeft te maken met dat de dromen op verschillende dagen zijn gedroomd. De twee dromen van Farao daarentegen zijn in dezelfde nacht gedroomd; dat betekent, dat de boodschap bijzonder urgent is en de vervulling aanstaande. Jozef benadrukt: ‘Dat de droom tot tweemaal toe aan Farao herhaald is, wil zeggen, dat de zaak bij God vaststaat, en dat God die spoedig zal volbrengen.' (Ber/Gen 41:32) Let dus op dromen die zich vaak herhalen! 

Jozef naast uitlegger ook uitvoerder

Jozef is niet alleen een dromer, hij is ook en vooral een uitlegger. Daarbij ziet hij zichzelf als instrument, als kanaal voor de Ene. Als uitlegger moet je helemaal leeg zijn van eigen belang en subjectieve associaties en oordelen, dan kan je je voor de boodschap openstellen. Jozef begrijpt ook, dat de boodschap in de dromen van Farao vraagt om actie en hij komt onmiddellijk met een strategisch plan om de gevolgen van de voorspelde hongersnood na de zeven jaren van welvaart op te vangen. Als je de boodschap van de droom hebt begrepen, kan je maar beter meteen de vereiste actie ondernemen. 

Dromen als diagnose

Dromen kunnen verwarrend zijn en soms misleidend, maar ze zijn geen bedrog, ze gebruiken alleen allerlei trucs om de boodschap zowel te brengen als te verbergen, zoals Freud dat uitgebreid heeft beschreven. Mijn ervaring is, dat ze vrijwel altijd iets te zeggen hebben over de grondstemming in onze lichamelijke of psychische constitutie, die overdag vaak onder de oppervlakte van ons daags bewustzijn duikt. Vaak manifesteren dromen iets van onze al dan niet heimelijke verlangens, van de meest nobele tot de meest verwerpelijke. Gedachten, driften en frustraties kunnen stof leveren voor bizarre droomverhalen. Soms gaat een droom niet over onszelf maar over anderen, of zelfs de samenleving en de wereld. Dan naderen zij de profetie. Het loont de moeite onze dromen niet te vergeten, maar ze onder ogen te zien en te overdenken. Ze dragen bij tot de kennis van onszelf. 

Dromen als kenmerk van leiderschap

Rabbi Jonathan Sacks z,l, 6 heeft ook over de kracht van dromen geschreven. Hij breidt het begrip uit tot krachtige visualisatie van ideeën, voor een betere toekomst van mens en samenleving die om verwerkelijking vragen.
Als voorbeelden noemt hij het Zionisme dat krachtig is opgeladen door Theodor Herzl’s uitspraak: “Als je wil is het geen droom, im tirtsee een chalom” en Martin Luther Kings beroemde “I have a dream”. Waarmee hij de emancipatie van de zwarte bevolking van de Verenigde Staten inspireerde. Dromen, de gave die uit te leggen en dan de kracht om die in actie om te zetten, dat is een kenmerk van groot leiderschap, aldus Sacks, en Jozef heeft daar een goed voorbeeld van gegeven.
Laten zulke leiders opstaan die het rampzalige conflict van Israël en de Palestijnen de weg van de vrede op durven dromen en leiden.

Noten

1.  Verschillende commentaren op de parasja Mikeets zijn te vinden in mijn boek    REIZEN DOOR DE TORA    , deel 1 Genesis en Exodus.

2. Talmoed Berachot 57b. Vele uitspraken over dromen staan in de hoofdstukken 55-57 van het tractaat Berachot

3. Gids der Verdoolden/Moreh Nevoechiem 2:36

4.  Berachot 55a

5.  Berachot 55b

6. Rabbi Jonathan Sacks over dromen:  http://www.ou.org/torah/parsha/rabbi-sacks-on-parsha/the_power_of_dreams/  
Rav Kook over Mikeets en dromen:  http://ravkooktorah.org/MIKETZ63.htm 
Degelijk artikel is  ‘Torah Dreams' , door Rabbi Dr. Hillel ben David (Greg Killian) 

RC herzien dec 2023

Archives

©2024 Stichting PaRDeS | Privacy | Disclaimer
envelopephoneclockmagnifiercrossmenuarrow-right