Tazria

Tazria

commentaar BIJ Wajikra
- Tazria
3 Nisan 5784

Laster en leugens

door 
Rob Cassuto

Wajikra /Leviticus 12:1-13:59

De parasja Tazria (“zij die zwanger wordt”) 1 handelt over de reinigingshandelingen die de vrouw na de geboorte van haar kind moet verrichten. Vervolgens gaat het hoofdstuk verder grotendeels over procedures rond de huidziekte tsaraät, vermoedelijk een vorm van melaatsheid, soms vertaald als ‘huidvraat'. Het is aan de priester om te bepalen, wanneer daarvan sprake is; in het bevestigende geval is de lijder onrein en moet hij buiten het kampement verblijven tot de priester concludeert dat genezing heeft plaats gevonden. In de volgende parsje Metsora volgen vergelijkbare voorschriften voor de aantasting van muren, gebouwen en kleden met tsaraät en tenslotte zijn er de regels voor onregelmatige vloeiingen uit de mannelijke en vrouwelijke geslachtsorganen en de bijbehorende reinigingshandelingen.  
Hoe men met de moderne wetenschappelijke kennis van nu hierover moge denken, men kan de Israëlieten van toen een intuïtie voor het belang van hygiëne voor gezondheid en welzijn niet ontzeggen.

Lasjon hara

Toch zien de meeste de oude wijzen tsaraät niet zozeer als een medisch-hygiënisch verschijnsel als wel als een fenomeen, om te waarschuwen voor afdwaling van het rechte pad. Wat subtieler gezegd: als een uiting van een ‘innerlijke spirituele verstoring in de relatie tussen de lijder aan tsaraät en zijn Schepper' 2 . Met name wordt dan gedoeld op lasjon hara, letterlijk ‘kwade tong, kwade taal'. Hieronder verstaat men menselijke verbale uitingen over andere mensen, die geen bewuste aperte leugens zijn, maar die wel schade aan anderen kunnen toebrengen, bijv. laster, roddel, geruchten, achterklap, geklets, ongecheckte verhalen, verzinsels 3 . We moeten tsaraät dan niet meer letterlijk opvatten als een lichamelijke ziekte, verschimmeling van kleden of ondermijning van muren, maar als een aandoening van het innerlijk (de ziel) of een ondermijning van de samenleving.
De Tora verbiedt liegen en laster ook uitdrukkelijk 4, maar vindt een rijke aanvulling in de rabbijnse uitleg van lasjon hara. De melaatsheid en de aantasting van kleden en huizen zien zij daarbij als een metafoor voor het effect van lasjon hara. Tezamen vormt dit een boodschap, die voor onze moderne tijd nog niets aan actualiteit heeft verloren.

Internet en de digitale wereld als voertuig voor (opzettelijke) desinformatie

Roddel, laster, kwaadspraak en de immer draaiende geruchtenmolen zijn van alle tijden, maar hebben sinds de drukpers een enorme versterking gekregen. Natuurlijk heeft de uitvinding en invoering van de drukpers een zegen betekend voor beschaving en vooruitgang, maar tegelijk heeft dit mooie medium het ook mogelijk gemaakt om op papier via propagandakanalen massaal strategische leugens en halve waarheden te verspreiden. Al meer dan 30 jaar heeft het internet zich diep in ons maatschappelijk leven genesteld. Dat betekent naast het ontegenzeggelijk nut van dit inmiddels onmisbare medium een duizendvoudige verruiming van lasjon hara. Momenteel kan (en mag tot op grote hoogte) iedereen via sociale media laster, kwaadspraak, verzinsels en desinformatie over heel de wereld uitstrooien. Individuen en instituten en soms zelfs overheden in dienst van duistere belangen kunnen strategisch verzinsels en desinformatie (fake news) de wereld insturen. Strategische leugens en verdraaide waarheden verspreiden behoren tot het instrumentarium van politieke partijen en is een onlosmakelijk deel geworden van het oorlogsgebeuren dat momenteel de wereld op veel plaatsen teistert. Wie en wat kan je nog als waarheid vertrouwen? Het zal veel tijd en moeite kosten een betrouwbaar informatieproces voor de samenleving te realiseren.

Maimonides (4) signaleert de volgorde van het verval ten gevolge van lasjon hara: eerst begint de ziekte in de muren van het huis en als de getroffene niet tot inkeer komt gaat de plaag over naar zijn bed en huisraad en heeft ook dat geen effect, dan worden zijn kleren aangetast en tenslotte wordt zijn lichaam met ‘huidvraat' getroffen. Maar je kan het ook omgekeerd zien. De ziekte begint bij het individu dat kwaadspreekt; als deze niet omkeert, besmet hij anderen en tenslotte de hele stad en zijn alle huizen (de samenleving) met verval besmet. Of is het een wisselwerking? Zowel in Nederland als in Israël –  zij het in nog sterkere mate en van andere aard – is de vertrouwenscrisis tussen publiek en overheid een ernstig probleem.

Noten

1. Verschillende andere commentaren op de parasjot Tazria en Tazria-Metsora zijn te vinden in mijn boek  REIZEN DOOR DE TORA  , deel 2 Leviticus, Numeri en Deuteronomium, en op de website van Pardes

2. Aldus het commentaar van Nechama Leibowitz op de parasja Tazria, Studies in Vayikra/Leviticus, WZO, p. 115 ev

3. Dit is als leerstuk van Sjmirat Halasjon tot in de meest subtiele details uitgewerkt door
Rabbi Israel Meir HaCohen Kagan, bijgenaamd de Chafetz Chaim (eind 19 e eeuw)

4. Sjemot/Exodus 20:16 ‘U zult geen valse getuigenis spreken tegen uw naaste’
Sjemot/Exodus 23:1 ‘U mag geen vals gerucht verspreiden'
Sjemot/Exodus 23:7 ‘Houd u ver van bedrieglijke zaken'
Wajikra/Leviticus 19:16 ‘U mag onder uw volksgenoten niet met lasterpraat rondgaan'

5. Moses Maimonides, The Guide of The Perplexed, p. 370

RC bewerkt 2024

Archives

©2024 Stichting PaRDeS | Privacy | Disclaimer
envelopephoneclockmagnifiercrossmenuarrow-right