Wajetsee

Wajetsee

commentaar BIJ Berésjit
- Wajétsé
11 Kislev 5784

Jakob en Lavan: wederzijdse misleiding en tenslotte verzoening

door 
Rob Cassuto

Beresjiet/Genesis 28:10 – 32:4

Om de woede van zijn listig bedrogen broer te ontlopen (en ook om naar de wens van zijn moeder een vrouw uit de stam te zoeken) vlucht Jakob naar zijn oom Lavan. Als de parasja begint staat Jakob aan het begin van een lange reis met amper een hemd aan zijn lijf en met angst in het hart. Zoals wij misschien ook ooit aan het begin van een nieuwe levensfase stonden.

Fase 1. Hfst 28:10 ev Het vertrek van Jakob: coming of age

28:10 Jakob verliet (Wajetsee) dus Bersjeba en ging op weg naar Charan. Op zijn tocht kwam hij bij een plaats waar hij bleef overnachten omdat de zon al was ondergegaan. Hij pakte een van de stenen die daar lagen, legde die onder zijn hoofd en ging op die plaats liggen slapen. Toen kreeg hij een droom. Hij zag een ladder die op de aarde stond en helemaal tot de hemel reikte, en daarlangs zag hij de engelen van Elohiem omhoog gaan en afdalen. En zie daar stond De Eeuwige boven hem, die zei: "Ik ben de Eeuwige, de God van je vader Avraham en de God van Jitschak. Het land waarop je nu ligt te slapen zal ik aan jou en je nakomelingen geven."

De engelen hebben tot veel interpretaties aanleiding gegeven.
Rasji viel het op dat de engelen eerst omhoog gaan en dan de ladder afdalen, terwijl je het omgekeerde zou verwachten. Hij zegt: het gaat om de beschermengelen van het ‘binnenland’ die weggaan en de engelen van het ‘buitenland’ die neerdalen.
Mensen kunnen soms veelzeggende dromen hebben en het is interessant u af te vragen of u wel eens een indrukwekkende of richting wijzende droom hebt gehad. De ladder zou je kunnen zien als symbool van persoonlijke en/of spirituele ontwikkeling. Rabbi Shefa Gold: Wij zijn zelf een ladder met onze voeten stevig op de grond en onze kruin open naar de hemel. Aansprekend beeld?

Fase 2. Hfst 29 en 30 Jakob bij Lavan: De twee soorten relaties met vrouwen

De tweede fase betreft huwelijk en relatie. Het wordt ingeleid door het prachtige verhaal van Jakobs ontmoeting bij de put met Rachel, de dochter van zijn oom Lavan.
29:11 En Jakob kuste Rachel; en hij hief zijn stem op en weende.
Waarom weende Jakob? Liefde op eerste gezicht? Om Rachels schoonheid? Om andere redenen? De oude rabbijnen hadden ook hun reeks nuchtere verklaringen. Zie Genesis Rabbah.

Jakob werkt 7 jaar voor Rachel. Het was ‘als enkele dagen’, ‘ke-achadiem jamiem’. De listige Lavan verwisselt op de huwelijksnacht Rachel met Lea. 's- Morgens ontdekt Jakob dat het Lea was met wie hij had geslapen (de nacht was        donker, de geest beneveld door de wijn, Lea had zich uitgedost en geparfumeerd als Rachel?). ‘Hoe hebt u mij dit kunnen aandoen!' werpt hij Lavan voor. ‘Ik heb toch om Rachel bij u gewerkt? Waarom hebt u me zo bedrogen!' ( Ber/Gen 29:25 ). We zien hier het thema van list en bedrog zich voortzetten: de bedrieger bedrogen.
Voor Rachel werkt Jakob weer zeven jaar. Lea is hem toegevallen, Rachel heeft hij gekozen.  Ik zie in de relatie van Jakob met Rachel, resp. Lea twee wijzen van relatie met de werkelijkheid. De romantische relatie en de verstandsrelatie. Beide vrouwen hebben een moeizame verhouding met elkaar. Met hen en de twee bijvrouwen Bilha en Zilpa krijgt Jakob gedurende zijn diensttijd bij Lavan elf zonen en een dochter. Benjamin zal later worden geboren.
De laatste 7 jaar van Jakobs verblijf bij Lavan zijn een staaltje van wederzijdse misleiding. Het vindt plaats rond de veestapel, Lavan stooft Jakob een kool; Jakobs listig management van het paringsgedrag van de overgebleven geiten en schapen in hfdst 30 zorgt ervoor dat hij toch een rijk man wordt.

Fase 3 hfdst 31 De terugkeer naar Kenaän; nieuwe misleidingen maar ook eindelijk een open confrontatie

30:7 ‘Toch heeft hij mij om de tuin geleid en mijn loon wel tien keer veranderd’, constateert Jakob.. Na twintig jaar trouwe dienst – op divine aanwijzing - aanvaardt hij de terugtocht naar het land van zijn vaderen. Hij ontsnapt aan de greep van zijn oom door heimelijk te vertrekken met zijn hele gezin en met al zijn enorm gegroeide bezit aan slaven en vee. 30:20 ‘en Jakob bedroog de Arameeër Laban door er heimelijk vandoor te gaan. 21Zo vluchtte hij met alles wat hij bezat.’

Lavan achtervolgt Jakob. Rachel neemt stiekum de gestolen huisgodenbeeldjes van haar vader mee, maar die worden niet ontdekt. Jakob komt eindelijk in een open confrontatie voor zichzelf op tegen Lavan die hem allerlei verwijten maakt.
31:31 ‘Jakob antwoordde: “Ik was bang dat u mij zou beroven van uw dochters. 32Maar degene bij wie u uw goden aantreft, mag niet in leven blijven”’
Wederzijds beklag, de ‘shoot out’ (31:44) ‘Laten we daarom een overeenkomst sluiten en iets zoeken dat voor ons beiden als getuige kan dienen.’ Closure in het langdurig spel van misleiding. Verzoening met Lavan. Een symbolische steele wordt opgericht. Intussen trekt zijn broer Esav hem tegemoet. En wat er dan gebeurt lees je in de volgende parasja Wajisjlach.

Noot

1.  Verschillende commentaren op de parasja Wajetsee zijn te vinden in mijn boek    REIZEN DOOR DE TORA    , deel 1 Genesis en Exodus.

RC nov 2023

Voor als je nog dieper op de tekst wilt ingaan.
©2024 Stichting PaRDeS | Privacy | Disclaimer
envelopephoneclockmagnifiercrossmenuarrow-right