Bezoek van Job, Maria en Elia zelf!

door Joke Goudswaard en Morten Hjort op 13 oktober 2022

Hoe we weten te leven - weten we pas als we verloren hebben.

De vriendschappen verdiepen zich,

de liefde tilt waakzaam haar hoofd op. Zelfs de dingen worden zuiver.

De zwaluwen dansen in de lucht,

zijn op hun gemak in de afgrond. 

De bladeren van de populieren trillen, 

alleen de wind is onbeweeglijk.

De donkere silhouetten van de vijand steken af

tegen de lichte achtergrond van de hoop. De moed groeit. Zij, zeggen we over hen, wij,

jij over mij. De bittere thee smaakt

als de bijbelse profetieën. Laat

de overwinning ons niet overrompelen

Adam Zagajewski

De woorden van het gedicht zouden die van Job kunnen zijn. 'Hoe te leven weten we pas als we verloren hebben'. Wat een waardige zin. Een zin die verwijst naar de plek in een grotere ordening. Kennelijk moet je geluk hebben gekend, ontvankelijk en vol vertrouwen zijn geweest, verrast zijn door de val of de afgrond om wakker te worden en te weten 'ik ben er nog' of misschien ‘mijn Zelf is er nog.'

Het is de workshop 'Op verhaal komen en systemisch werk' binnen Phoenix Opleidingen. Een dag om kennis te maken met verschillende vormen van systemisch werk vanuit een metaforisch perspectief. Als trainer zonder religieuze achtergrond verheug ik me al. Vandaag zal Job erbij zijn! En niet alleen hij, ook een representant voor God en voor de duivel. Hoe zal het deze keer gaan? Mag en kan het eigenlijk wel?

Vlak van tevoren haal ik een kopje thee bij mijn collega Asia, beroemd om haar heerlijke Marokkaanse gerechten. Ze heeft een Islamitische achtergrond. Ik vraag haar raad. Dit keer zal er een gelovige cursiste met dezelfde wortels bij zijn. Hoe doe ik dat met God? Haar open blik verandert in ontzetting. Wat! Dat kan helemaal niet! Ik vertrouw haar blind... Behendig zoekt ze snel op haar mobieltje een soera op. Ja, natuurlijk! De grote onuitsprekelijke, wiens naam niet genoemd of verbeeld mag worden....is verbonden met het grote Licht. Ik waag het erop. Die middag staat er een glazen windlicht met een brandende witte kaars erin. Waardiger kan het niet. Het kleinste als symbool voor het allergrootste. Verrassend genoeg kiest de jongste cursiste van 17 om op die goddelijke plek in de opstelling te staan. De oudste deelnemer van 70 ziet zijn kans schoon om de kant van de duivel te verkennen. Job, met in zijn handen stilzwijgend 'het grote waarom' van een persoonlijk pijnlijk dilemma, houdt stand. En kiest voor opnieuw vertrouwen. 'Hoe te leven, weten we pas als we verloren hebben...'

Op de plek van trainer is het de grootste opdracht om iemand diens pijn of ongeluk niet af te nemen. Het risico is verlies van de ultieme menselijke waardigheid. Lot en antwoord op het lot. Een zaak van Job zelf.

Maria zou zeker een andere zin uit het gedicht hebben gekozen. Misschien wel 'de liefde tilt waakzaam haar hoofd op'. De opleiding 'Op de Rand van het Licht' over werken met rouw en rituelen begint elk jaar bewust op Allerzielen. De donkere tijd met kou en kale wintertakken gaat niet alleen buiten in, ook van binnen gaat het erom in contact met het licht te blijven. Op de vloer van de cursusruimte ligt een spiraal van dennentakken. Ieder loopt in het duister een voor een de weg naar binnen, steekt een waxinelichtje aan bij de grote kaars in het centrum en plaatst dat bij die ervaring in de eigen levensloop die het meeste licht behoeft. De anderen zijn stille getuige. Weerstand, woede en verdriet, het komt allemaal langs. Aankijken wat er is, mild terug kijken als het lukt. Het risico aangaan om je hart weer te openen en de liefde toe te laten. Een mooie aanvullende opdracht in deze periode is 'Stel dat Maria bij jou voor de deur staat en op de bel drukt. Laat je haar binnen?' 'De liefde tilt waakzaam haar hoofd op'.... hoe schep je als begeleider ruimte om die beweging bij de ander en in jezelf te kunnen zien?

'Zelfs de dingen worden zuiver' ... deze zin hoort voor hem bij leiderschap. Phoenix als organisatie zit in een natuurlijke transitie, een fase waarin de seniors, die er al jaren werken, het stokje gaan doorgeven aan jongere opvolgers. Verwachtingsvol begin, onrust en heimwee in het loslaten... Hoe geeft hij lijn aan dit proces? Plek, ordening en betekenisgeving zijn de kernwoorden.

Wat een prachtig beeld als het hele team van trainers op volgorde van binnenkomst in een grote kring zit. Aan het begin een symbolische plek voor de oprichters, die aan de wieg van de opleiding stonden en het 25 jaar lang vleugels gaven. Als vanzelf komen de namen langs van wie er afscheid nam. 'Noem iemand die je dankbaar bent in hoe hij of zij je is voor gegaan in het vak. Dan wat het voor jou betekent om op deze plek te zitten. En als derde: 'wat wil jij weer  doorgeven?' De ontroerende uitwisseling is vruchtbare grond en doet iedereen goed. Ieders bijdrage in elk seizoen wordt  zichtbaar. Alles heeft zijn plaats in einde en begin; is van waarde en betekenis.

'Zij zeggen ze over mij', deze gedichtregel raakt aan Elia. De profeet, die zo gaat over insluiten. Bij een lege stoel in de kring vertel ik graag over de Joodse traditie en andere culturen waarin altijd een plek vrij gehouden wordt voor de vreemdeling. In andere woorden: voor het nieuwe en onbekende in de ander en jezelf. Levinas benadrukt het appèl dat op jou als mens gedaan wordt in je hele zijn. In de nieuwe masterclass 'Eros in begeleiding' zoeken we bij genderthematiek hoe dit ons betreft. De tweedeling man/vrouw is zo geëigend en vertrouwd. Zijn we eerlijk in wat we binnen en buiten sluiten? In zijn trainerschap bekent hij kleur, zowel persoonlijk als professioneel. In de groep zet hij iemand neer voor zichzelf als hetero-man. Dan vraagt hij een gay-cursist om er naast te staan. Langzaam benadert hij hen beide en benoemt wat er qua gevoelens in hem opkomt. Licht, zwaar, nabijheid, afstand, liefde, ongemak? De sfeer in de groep is intens, het raakt aan eigen ervaringen van wel of niet erbij horen. In henzelf, in hun geschiedenis of in het nu. 'Zij zeggen ze over mij', deze zin licht op. Elia haalt adem....een lege stoel, juist voor hem in deze tijd. Het kan niet anders!

Joke Goudswaard en Morten Hjort

©2022 Stichting PaRDeS | Privacy | Disclaimer
envelopephoneclockmagnifiercrossmenuarrow-right