Vandaag willen we stilstaan bij de diepe betekenis van het vasten, een praktijk die in verschillende vormen voorkomt in de drie monotheïstische religies: de islam, het christendom en het jodendom. Vasten is een daad van spirituele zuivering, discipline en verbondenheid met God. Het is een tijd van reflectie en een oproep tot zelfbeheersing, maar het is ook een tijd om het lijden van anderen te begrijpen en in actie te komen vanuit een diepe bron van mededogen en rechtvaardigheid.
In de islam is vasten een van de vijf zuilen van de religie, en het wordt strikt gehouden gedurende de maand Ramadan, de negende maand van de islamitische kalender. Moslims vasten van zonsopgang tot zonsondergang, wat inhoudt dat ze zich onthouden van voedsel, drinken, roken en andere lichamelijke verlangens. Dit vasten is bedoeld om niet alleen het lichaam te zuiveren, maar vooral om het hart en de geest te reinigen.
Allah zegt in de Koran, in Soera al-Baqarah (2:183): "O jullie die geloven, vasten is jullie voorgeschreven zoals het degenen voor jullie was voorgeschreven, opdat jullie rechtvaardig zult zijn." Het vasten helpt de gelovige om dichter bij Allah te komen, zijn of haar geduld te testen en de behoefte aan materiële dingen in de wereld af te zweren. Het doel is niet enkel om fysieke behoeften opzij te zetten, maar om de innerlijke verlangens te temmen en het hart meer open te stellen voor mededogen en dankbaarheid.
Tijdens Ramadan wordt men aangemoedigd om naast het vasten ook te bidden, de Koran te reciteren en goede daden te verrichten. Het is een tijd om de armen en behoeftigen te helpen en om zelfreflectie te beoefenen. Vasten is dus niet alleen een fysieke beproeving, maar ook een spirituele oefening in zelfbeheersing en het zoeken naar de nabijheid van Allah.
Vasten speelt ook een belangrijke rol in het christendom, zij het op een andere manier dan in de islam. Het christelijke vasten wordt vaak geassocieerd met de veertig dagen van de vastentijd, voorafgaand aan Pasen. Deze tijd herinnert aan de veertig dagen die Jezus in de woestijn doorbracht, waar hij werd verzocht door de duivel maar zich onthield van de verleidingen van de wereld.
In de Bijbel lezen we in Matteüs 4:1-2: "Toen werd Jezus door de Geest geleid de woestijn in om door de duivel verzocht te worden. En nadat Hij veertig dagen en veertig nachten gevast had, kreeg Hij honger." Het vasten in het christendom is een tijd van boetedoening, van het verootmoedigen van de ziel en van het nadenken over de offers die Jezus heeft gebracht voor de verlossing van de mensheid. Het is een moment om onze eigen zonden onder ogen te zien en ons hart te openen voor de genade van God.
In de katholieke traditie vasten betekent vaak het beperken van bepaalde soorten voedsel, zoals vlees, en het beoefenen van soberheid. Het doel is niet enkel lichamelijke ontbering, maar een diepere geestelijke groei. Door te vasten, kunnen gelovigen zich beter concentreren op hun relatie met God en de weg naar verlossing.
In het jodendom is vasten ook een belangrijke spirituele praktijk, hoewel het anders wordt benaderd dan in de islam en het christendom. De meest prominente vastendag is Yom Kippur, de Grote Verzoendag, die valt op de tiende dag van de Hebreeuwse maand Tishri. Yom Kippur is een dag van vasten, gebed en boetedoening. Joden geloven dat het vasten hen helpt om hun zonden van het afgelopen jaar te erkennen en zich voor God te verzoenen.
In de Thora staat in Leviticus 16:29: "Dit is een eeuwige wet voor jullie: in de zevende maand, op de tiende dag van de maand, moeten jullie jullie zonden verzoenen door een vasten." Het vasten op Yom Kippur wordt gezien als een daad van spirituele zuivering, waarbij men zich volledig richt op zelfreflectie, het erkennen van fouten en het herstellen van de relatie met God. Het is een tijd van nederigheid en hernieuwde toewijding aan het volgen van Gods geboden.
Daarnaast zijn er andere vastendagen in het joodse kalenderjaar, zoals de vasten van de 17e van Tammuz en Tisja beAv, die beide herdenken van historische tragedies in de joodse geschiedenis, zoals de verwoesting van de Eerste en Tweede Tempel in Jeruzalem.
Hoewel de praktijken van vasten verschillen tussen de drie religies, zien we veel overeenkomsten in de diepere betekenis ervan. Vasten gaat in alle drie de religies niet alleen over het onthouden van voedsel of andere fysieke verlangens. Het is een spirituele oefening die gericht is op zelfbeheersing, op het zuiveren van het hart en op het versterken van de relatie met God.
Vasten is ook een daad van solidariteit met de armen en behoeftigen. Het herinnert ons eraan dat er veel mensen in de wereld zijn die dagelijks honger lijden, en het spoort ons aan om ons niet alleen te richten op ons eigen welzijn, maar ook op dat van anderen. Het is een tijd om ons te herinneren aan onze gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de zwakken in de samenleving en om hen te ondersteunen met ons gebed en onze daden.
Daarnaast roept vasten op tot nederigheid. Het stelt ons in staat om onze afhankelijkheid van God te erkennen en om onze vergankelijke aard te weerspiegelen. Vasten helpt ons om onze band met het aardse los te laten en onze geestelijke blik op de eeuwigheid te richten.
Laten we, of we nu moslims, christenen of joden zijn, deze heilige tijden van vasten gebruiken als een gelegenheid voor zelfreflectie, gebed en solidariteit. Laten we vasten niet zien als een loutere fysieke daad, maar als een diepe spirituele reis die ons dichter bij onze Schepper brengt. Moge deze praktijk ons helpen om ons hart te zuiveren, onze geest te verlichten en onze handen uit te steken naar de mensen om ons heen.
Laten we bidden voor kracht en wijsheid om deze tijd van vasten te gebruiken voor spirituele groei en voor een grotere liefde en zorg voor elkaar.
Amen.
Vragen om te discussiëren met de aanwezige deelnemende mensen bij de Iftar.
