Onlangs zag ik de aankondiging van een nieuwe cursus bij het Studiecentrum van de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam langskomen. De cursussen daar zijn alleen toegankelijk voor leden; anderen kunnen zich niet aanmelden. De titel luidt “Hoe ervaren we God?”. De docent is rabbijn Menno ten Brink, één van de twee en de oudste van de rabbijnen van de gemeente. Als ik in Nederland had gewoond, zou ik me opgegeven hebben.
Ik las dat de cursus vooral zal gaan over de vele benamingen van God en wat die betekenen. Langs die weg zal getracht worden om de Eeuwige te begrijpen, benaderen en te ervaren.
In Joodse kring wordt doorgaans niet gefilosofeerd over God. Van Zijn bestaan en aanwezigheid wordt zonder enige terughoudendheid uitgegaan. In de gebeden en andere religieuze uitingen wordt Zijn naam bij voortduring aangeroepen en genoemd. Maar het is veelbetekenend dat Zijn Hebreeuwse naam niet wordt uitgesproken, slechts omschreven. Daarom schrijven orthodoxe Joden G’d, want ook in het Nederlands willen ze de naam niet voluit uitspreken.
Mensen kunnen Hem niet omvatten en het is ijdel om te denken dat je door Zijn naam volledig uit te spreken je een voorstelling van Hem zou kunnen maken. Om die reden is het ook niet toegestaan om een afbeelding van God te maken. Zo’n concretisering zou Hem veel en veel te kort doen. God afbeelden is daarom godslasterlijk.
In de Middeleeuwen werden Joden door christenen uitgedaagd om duidelijk te maken over wie het ging als zij het over God hadden. Maimonides nam de handschoen op en kwam tot dertien uitspraken over de kenmerken van God en eigenlijk ook wat essentieel is voor het jodendom. Het was een knieval - of positiever geformuleerd - een tegemoetkoming aan christelijke theologen. Joden gaan er namelijk eigenlijk prat op dat ze geen dogma’s kennen. Alles is vatbaar voor discussie (behalve die stelling).
Ieder Joods gebedenboek bevat deze dertien punten van Maimonides, het Jigdal (met een Engelse g). Je kan het ook lezen als een soort geloofsbelijdenis. Als uitgangspunten voor het jodendom waaraan iedere Jood zich heeft te houden.
Iedere orthodoxe Jood, haast ik me om eraan toe te voegen. Als liberale Jood onderschrijf ik uitspraken als “Hij was, is en zal zijn”. God is immers de Eeuwige. Ook dat hij niet lichamelijk is en van Hem geen voorstelling mogelijk is. Maar niet dat de Tora door God aan Mozes (Mosjé) is gegeven en onveranderlijk is. Liberale Joden stellen dat de Tora door mensen is opgetekend die daarbij Goddelijk geïnspireerd waren. Daarmee is het ook tijdgebonden.
“De Tora has a vote, but not a veto”, is een mooie kernachtige uitspraak uit liberale hoek. Opstanding der doden, daar kan ik me amper iets bij voorstellen. En ook de komst van de Masjieach interpreteer ik als liberale Jood anders. We hopen op betere tijden, herstel van de wereld (“tikkoen olam”) en iedereen kan daar een rol bij spelen. Het is belangrijk om eraan te werken. Het mag niet afhankelijk worden gesteld van één iemand. Wachten is passief.
In het jodendom draait het om de opdrachten van God aan de mens in het algemeen en Joden in het bijzonder. De laatste zijn nauwkeurig in kaart gebracht en worden nog dagelijks bestudeerd. Die opdrachten zijn te vinden in de Tora en zijn verder uitgewerkt in de Talmoed, bestaande uit Misjna (de mondelinge leer) en Gemara (uitleg, commentaar). Het gaat om do’s en don'ts. In totaal 613 geboden en verboden.
Dat Joodse verleden respecteer ik ten volle, doch veel van die opdrachten zie ik als verouderd met de (met name wetenschappelijke) kennis van nu. De teksten verdienen herinterpretatie.
Voor mij persoonlijk is het moeilijk om God te zien als een Wezen dat handelend optreedt in de wereld ten opzichte van individuen. God als archetypische Vader gaat er bij mij niet in, al is het een troostrijke gedachte. Dus de behoefte snap ik best. Het idee van Spinoza dat God de hele wereld omvat, daarmee samenvalt, is voor mij veel aanvaardbaarder. Dat is vloeken in de synagoge en (mede) om die reden is Spinoza verbannen uit de Portugees-Israëlitische gemeente te Amsterdam. Die banvloek is nog steeds niet opgeheven. Dat zal wel zo blijven tot in de eeuwigheid.
Het Jigdal (uit de Engelse Wikipedia, vertaald met Google)
Reacties zijn welkom: polakhaje@gmail.com
