In 2024 vielen Kerst en Chanoeka weer eens samen. Althans, de beide kerstdagen vielen ongeveer binnen dezelfde periode dat het acht dagen durende chanoekafeest in beslag neemt. Om nog preciezer te zijn: Chanoeka begon op de avond van de eerste kerstdag. Chanoeka loopt door tot in het begin van 2025, want de achtste en laatste dag zal op 2 januari zijn.

Voor wie het niet weet - en dat zullen er velen zijn - de Joodse kalender is een mix van het maanjaar en het zonnejaar. Iedere Joodse maand duurt net zo lang als de omloop van de maan om de aarde, dat wil zeggen 29,5 dag. Aan het begin van de Joodse maand is het nieuwe maan en halverwege volle maan. Daarom tellen Joodse maanden afwisselend 29 of 30 dagen. Het is ietsje ingewikkelder aan het begin van het Joodse jaar, maar dat voert nu te ver.

De oplettende lezer zal snappen dat het maanjaar korter zal zijn dan het zonnejaar, waarvan de maanden 30 of 31 dagen tellen (behalve februari). Omdat het belangrijk is dat het Joodse jaar in de pas blijft lopen met het zonnejaar, want Joodse feesten zijn seizoensgebonden, wordt eens in de paar jaar een maand toegevoegd aan het Joodse jaar. Zo’n langer jaar is dus een schrikkeljaar. Anders dan in de zonnekalender gaat het niet om een extra schrikkeldag, doch om een extra schrikkelmaand. De Joodse feesten schommelen enigszins ten opzichte van het zonnejaar, maar niet heel veel.

Neem Chanoeka. Dat kan op zijn vroegst eind november beginnen, maar ook meer aan het eind van december. Of ertussenin. Wel altijd in die donkere periode. Het is een winterfeest of lichtfeest en het kan daarom niet in de zomer of het voorjaar vallen. Een heel verschil met de islamitische kalender. Dat is een zuiver maanjaar. Omdat maanjaren korter zijn dan zonnejaren schuift de Ramadan door het zonnejaar heen. Elk jaar is het wat vroeger Ramadan dan het vorige, want maanjaren komen elf dagen tekort ten opzichte van zonnejaren.

In een multicultureel land, zoals Nederland is geworden en eigenlijk altijd wel is geweest vanwege het katholieke zuiden en het protestantse noorden, is het niet zo vreemd als de bewoners een beetje op de hoogte zijn van elkaars culturen, feesten, gewoonten, gevoeligheden en noem maar op. Maar naar mijn idee hebben veel Nederlanders niet veel weet van al die culturen binnen de grenzen. Ieder zit gevangen in zijn of haar eigen zuil.

Daar gaf de koning in zijn sympathieke kersttoespraak ook blijk van. Hij brak weliswaar een lans voor de Joodse gemeenschap en zei: blijf hier wonen. Want de koning had begrepen in zijn gesprekken met het Joodse deel van de natie (een minderheid onder de minderheden met rond de 50.000 zielen) dat het voor Nederlandse Joden steeds onaangenamer wordt gezien de toenemende vijandigheid ten opzichte van Israël en zijn medestanders in verband met de langdurige oorlog tegen Hamas in Gaza.

De koning liet ook weten hoe hij meeleefde met de Palestijnse gemeenschap in Nederland vanwege de oorlog in Gaza. En tegen de moslims in het algemeen zei hij: dit is ook uw, jouw land.

De koning als verbinder, als monarch die boven de partijen staat. Net zoals de rabbijn die bemiddelt tussen een ruziënd echtpaar en die allebei van hem gelijk krijgen. Tot de vrouw van de rabbijn zegt dat zoiets niet kan. Je kan de man en de vouw niet allebei gelijk geven als ze zo met elkaar van mening verschillen. Tja, zegt de rabbijn tegen zijn vrouw, je hebt gelijk! Hoe goed de woorden van het staatshoofd ook waren gekozen in deze tijd van polarisatie, als hij een echte verbinder was geweest met oog voor al die uiteenlopende culturen van zijn onderdanen dan had hij tijdens deze kerstperiode iets kunnen zeggen over Chanoeka dat toevallig samenviel met Kerst, het christelijke kerstfeest. Dat was helemaal niet zo’n gek idee geweest.