Onlangs beluisterde ik een podcast van Bart Wallet, hoogleraar Joodse studies, en Natascha van Weezel, journaliste en opiniemaakster. Het ging over de relatie tussen joden en christenen. Een aanrader. Al miste ik toch ook wel iets essentieels en betwijfelde ik of iets wat werd beweerd in de podcast echt zo gezien kan worden.

Om de relatie tussen jodendom en christendom goed te kunnen begrijpen, moet je ver terug in de tijd tot aan de periode dat Jezus van Nazareth leefde. Het Joodse land (Judea) was bezet door de Romeinen. De toenmalige Joodse heersers probeerden de Romeinen die nu eenmaal de macht hadden, te vriend te houden. Dat zie je wel meer dat de bovenlaag heult met de vijand om zoveel mogelijk ongeschonden verder te gaan met het leven. De elite heeft immers veel te verliezen.

De koning van toen, Herodes de Grote, werd eigenlijk getolereerd door de Romeinen. Hij moest hoe dan ook op goede voet met hen staan anders was het gedaan met zijn positie. Herodes was een wrede heerser en zeer impopulair bij het volk. Zijn relatie met de Hogepriester was ook niet om over naar huis te schrijven. Maar hij liet wel restauratiewerkzaamheden uitvoeren aan de tweede Tempel om de priesterkaste te behagen. Deze kaste, de Kohaniem, beheerden de Tempel, bijgestaan door de Levieten. Zij waren de elite van het Joodse volk. De priesterfunctie was erfelijk. Zij werden aangeduid als Tsedoekiem (Sadduceeën).

Tegenover hen stonden de Farizeeën (Peroesjiem). Zij zagen weliswaar ook het belang in van de Tempeldienst, doch zij legden veel nadruk op bestudering van de Tora. Hun leerhuizen zijn eigenlijk voorbodes van de latere synagogen die de plaats innamen van de Tempel na de verwoesting. Zo kon het jodendom toch doorgang vinden zonder Tempel en offerdiensten.

Jezus is te beschouwen als een rondtrekkende leraar, zeg maar een soort rabbijn. Rabbijnen hebben veelal volgelingen die aan hun lippen hangen. In het geval van Jezus zijn dat de vier apostelen en vele anderen. Ondanks dat Jezus eigenlijk dichter bij de Farizeeën stond dan de Sadduceeën, denk aan de actie van Jezus rond de Tempel, hebben de Farizeeën (wetsgeleerden) een slechte naam gekregen in het christendom.

Nadat de Romeinen de Tempel hadden verwoest, waardoor ze dachten dat het jodendom met zijn offerdiensten zou ophouden te bestaan, zetten de Farizeeën het jodendom voort via bestudering van de Tora, de Joodse wet. In die wet staat wat God van mensen in het algemeen en van Joden in het bijzonder verwacht. Veel voorschriften behoeven echter verduidelijking. Een en ander is neergelegd in de zogenaamde mondeling leer (de Misjna). Om te voorkomen dat de Misjna die steeds oraal werd overgeleverd na de verstrooiing van het Joodse volk zou verdwijnen of verhaspeld zou worden, is de Misjna vastgelegd in de Talmoed met daaromheen allerlei discussies en verhalen.

In de podcast had het niet misstaan als meer aandacht was besteed aan de scherpe tegenstelling tussen Sadduceeën en Farizeeën. De controverse tussen beide Joodse stromingen is immers van belang om Jezus en zijn plaats in die turbulente periode te begrijpen. En ook hoe het jodendom kon overleven zonder Tempel. 

In de podcast werd voorts gesteld dat zowel het rabbijnse jodendom als het christendom opvolgers zouden zijn van het Tempeljodendom. Het kan best zijn dat bijbeldeskundigen dat zo zien. Al ben ik allerminst een bijbelgeleerde, ik vind het toch een vreemde opvatting. Het rabbijnse jodendom kan je zien als opvolger van het Tempeljodendom. Ultraorthodoxe Joden zijn de Tempel allerminst vergeten en wachten op herbouw. Dat zal gebeuren als de Masjieach komt (de messias). Modern-orthodoxen houden de Tempel ook in ere, in ieder geval pro forma, doch zij zitten veel meer vastgebakken aan het rabbijnse jodendom als zodanig.

Het christendom is een van oorsprong Joodse stroming die zich volledig heeft losgemaakt van het rabbijnse jodendom. In het christendom speelt de Tempel totaal geen rol. Ook de mondelinge leer en de Talmoed vormen geen onderdeel van het christendom. Het christendom heeft zich opengesteld voor niet-Joden en daarmee de hechte band tussen volk (afkomst) en zijn religie losgelaten. Dat wordt in de podcast goed benadrukt. Net als andere zaken die verklaren waarom jodendom en christendom uit elkaar zijn gegroeid, waardoor het christendom een geheel eigen godsdienst is geworden. Schatplichtig aan de Joodse bron, dat wel, doch tegelijkertijd zet het zich daar ook tegen af. Bijvoorbeeld door Jezus Gods Zoon te noemen en Joden ten onrechte verantwoordelijk te houden voor zijn kruisdood, een door de Romeinen ingestelde straf.