Het is zowat voorspelbaar. Aan de vooravond van de vierde mei ontstaat er in Nederland discussie over wat er op de vierde mei herdacht wordt. Ditmaal, zo zeggen degenen die er een ‘inclusieve’ herdenking van willen maken, moet het óók over Gaza gaan. Het mag van hen echt wel over de Holocaust gaan, waarbij Joden slachtoffer waren, doch er mag niet aan Gaza voorbij worden gegaan, waar Joden daders zijn. Een soort rolwisseling dus, want Joden moeten op hun plek worden gezet. Zo lijkt het waarachtig.

Het verweer daarop van degenen die de vierde mei willen laten zijn zoals die na geruime tijd is geworden, is dat het om een nationale herdenking gaat. Zodra Gaza erbij betrokken wordt, wordt het een internationale herdenking. Dat is heel iets anders dan stilstaan bij wat er in Nederland in de jaren 1940-45 is gebeurd.

Naar mijn idee biedt wat er tijdens WOII in Nederland plaatsvond voor oude én nieuwe Nederlanders meer dan voldoende om te overdenken en in te voelen. Daar hoeft de hele wereld niet nog eens bijgehaald te worden. ‘Nooit weer’ en andere lessen uit de nazitijd, kunnen volop aan bod komen op de vijfde mei of gedurende de rest van het jaar.

In een recente periode werd ervoor gepleit om de 4 mei-herdenking uit te breiden met Duitse genodigden. Er moesten Duitse sprekers worden uitgenodigd (wat op 5 mei inderdaad gebeurde). Ook (klein)kinderen van foute ouders moesten op 4 mei het woord kunnen voeren. Dat idee is weggeëbd. Het bleek een brug te ver om ook de daders uit te nodigen op het moment dat de slachtoffers centraal staan. En dat terwijl Duitsland en Nederland al heel lang met elkaar in het reine zijn gekomen.

In Ra’anana (Israël), waar mijn vrouw en ik al ruim negen jaar wonen, werd ter gelegenheid van jom hazikaron (zie hieronder) een screening georganiseerd van de jaarlijkse gezamenlijke herdenking door Joodse Israëli’s en Palestijnen. Die vond ditmaal in Jaffo plaats, een voorstad van Tel Aviv. Jom hazikaron mag niet beperkt blijven tot Joodse slachtoffers, want toen vond ook de Nakba, de vlucht en ten dele verdrijving van Palestijnen, plaats. Aldus de organisatoren van de Israëlisch-Palestijnse herdenking. Overigens werden in die oorlogsperiode ook Joden verdreven en vermoord door de Jordaniërs die de Westoever en Oost-Jeruzalem veroverden, maar daar heeft bijna niemand buiten Israël het over.

Die gezamenlijke herdenking is bepaald niet onomstreden in het Joodse land. Joden en Arabieren stonden elkaar in de oorlog van 1948 (en ook al daarvoor) naar het leven, het waren regelrechte vijanden. En de vijandschap is allerminst voorbij, ondanks de vredesakkoorden met Egypte en Jordanië plus de Abraham-akkoorden met de Emiraten en Bahrein. Soedan en Marokko sloten zich er later bij aan.

De screening, de rechtstreekse uitzending op een groot scherm, vond plaats in het gebouw van de liberaal-joodse gemeente. Er braken kleine rellen uit, want rechtse Israëli’s zijn mordicus tegen een jom hazikaron-herdenking samen met Palestijnen. Ook al willen de organisatoren vooral een lans breken voor het begraven van de strijdbijl en een eind aan al het bloedvergieten.

Jom hazikaron (Dag ter Herinnering) is de nationale Israëlische rouwdag voor alle gevallenen in de vele oorlogen die het Joodse land gekend heeft. Centraal staan alle militairen die omkwamen bij gewapende strijd en ook burgers die het leven lieten bij terroristische aanslagen. Het betreft niet alleen alle doden na de oprichting van de staat in 1948, het gaat om alle doden na 1860 toen de eerste Joodse repatrianten binnenkwamen die hard hebben gewerkt aan de (her)opbouw van de staat Israël.

Jom hazikaron mag niet verward worden met jom hasjoa. Tijdens die dag, ruim een week voorafgaande aan jom hazikaron, worden alle doden herdacht die zijn omgekomen, vermoord gedurende de Holocaust, de Sjoa.

Als het in Nederland al moeilijk is gebleken om op 4 mei samen met Duitsers te herdenken, hoe moeilijk is het dan om een gezamenlijke herdenking op touw te zetten van Israëli’s en Palestijnen.