Op 7 oktober 2023 werd een groot aantal Israëlische bewoners van de grensstreek rond de Gazastrook ontvoerd door Hamas. Sindsdien of in ieder geval snel daarna is de kwestie van de gegijzelden een splijtzwam in de Israëlische samenleving geworden.

Op die fatale dag was sprake van veel nauwelijks voorstelbare wandaden gepleegd door Hamas, doch daar zullen we het in deze column niet over hebben. Niet zelden wordt de vraag om aandacht voor wat Israël op die dag overkwam, beantwoord met wat er daarna in Gaza aan vernietiging van levens en verwoestingen plaatsvond. Oorlog is echter geen kwestie van tegen elkaar opbieden wie de meeste slachtoffers heeft en wie daaraan schuldig is. Al lijkt dat in het geval van de oorlogen van Palestijnen met Israël wel zo te zijn.

Rechts en religieus Israël ziet als hoofddoel van de oorlog met Hamas in Gaza en ook die met Hezbollah in het noorden, het verslaan van deze twee terroristische groeperingen. Op een of andere manier wordt het lot van de gegijzelden daaraan ondergeschikt gemaakt. Links ziet daarentegen de bevrijding van de gegijzelden als hoofddoel en wil desnoods de oorlog afbreken om dat voor elkaar te krijgen. Daarna kan de oorlog worden vervolgd, zoals in het eerste korte bestand tussen Israël en Hamas gebeurde. Maar dat zal Hamas niet meer willen.

Volgens de Joodse religieuze wet (halacha) is het loskopen van gegijzelden (gevangenen) een zeer belangrijke verplichting. Je zou dus verwachten dat het religieuze en veelal rechtse Israël daaraan gehoor zou geven. Het linkse en meestal seculiere Israël houdt zich er wél aan, hoewel wellicht velen niet eens op de hoogte zijn van die regel in de Joodse wet, dat veel - niet alles overigens - moet worden gedaan om gegijzelden vrij te krijgen.

In vroeger dagen werd bij gijzelingen doorgaans om losgeld gevraagd. In het geval van Hamas is de prijs op de hoofden van de gegijzelden het laten gaan van grote aantallen Palestijnse veroordeelden in de gevangenis. Daaraan is Israël gewend. Zo werd eerder de gekidnapte soldaat Gilad Shalit geruild tegen circa duizend Palestijnse gevangenen die hun straf aan het uitzitten waren. Saillant detail: onder hen bevond zich Sinwar, de Hamas-voorman die de baas is over Gaza en nog steeds onvindbaar is.

Ik las dat Maimonides, de grote Joodse wetsgeleerde, de religieuze plicht tot pidjon hashwoe-iem heeft gebaseerd op diverse wetgevende regels in de Tora, zoals ‘je moet niet werkeloos toekijken als het bloed van je naaste wordt vergoten”. Andere Torageleerden voegden daar nog andere teksten aan toe die de kracht van wet hebben.

In een befaamde latere samenvatting van de gehele Joodse wet, de Sjoelchan Aroech, werd zelfs gesteld dat iedere dag die de gijzeling onnodig verlengt, wordt gezien als een soort moord (op de gegijzelde).

De religieuze plicht om gegijzelden vrij te krijgen is echter gebonden aan enkele beperkingen. Zo mag het vrijkopen van gegijzelden niet het aanmoedigen van gijzelingen met zich meebrengen. Begrijpelijk want dat zou zeer verstorend zijn voor een goede samenleving. Als eenmaal wordt toegegeven aan het betalen van losgeld dan is er een precedent geschapen. Ingewikkeld blijft het.

Nogal wat Westerse en andere regeringen hebben in het nabije verleden wel eens te maken gekregen met vliegtuigkapingen en gijzelingen. Vaak is dan de stelregel dat niet onderhandeld wordt met gijzelaars. Daarmee wordt dan eigenlijk de dood van de gegijzelden afgeroepen. Plus dat het allerminst is uitgesloten dat er nieuwe gijzelnemers opstaan die het toch weer proberen. Zeker bij zeer belangrijke gegijzelden is het zeer moeilijk om niet toe te geven aan de eisen van gijzelnemers.

In Israël is de ongeschreven wet dat geen militairen worden achtergelaten op het slagveld ter voorkoming van gijzeling. Vanwege o.a. die garantie door de overheid zijn Israëli’s bereid om te dienen in het leger ter verdediging van het land.

Op 7 oktober is er een vertrouwensbreuk ontstaan in de relatie tussen burgers en overheid omdat de bewoners rond de grens met Gaza aanvankelijk min of meer aan hun lot werden overgelaten. De kwestie van de gijzelaars die nog steeds niet bevrijd zijn, komt daar bovenop. Terwijl de Joodse wet volkomen duidelijk is over de belangrijke plicht om alles in het werk te stellen om gegijzelden vrij te krijgen.