In mei 2025 was er in de Israëlische internetkrant Times of Israel een artikel te lezen over het beleven van het jodendom door Joden in Israël. Alvorens daarop in te gaan, moet er eerst een veel voorkomend misverstand worden weggewerkt.
Joden vormen een op zich staande groep door afkomst. Joden hebben voorts een eigen religie. Hetzelfde geldt voor Druzen. Een Arabische groep met een aparte religie die met veel geheimzinnigheid is omgeven. Dat geldt niet voor het jodendom, want wat dat geloof inhoudt is voor iedereen die het wil weten gewoon na te lezen of na te vragen.
Het jodendom doet niet aan zending. De Joodse religie is voorbehouden aan Joden, doch je kunt wel als je heel erg je best doet, toetreden tot het jodendom. Je kunt worden toegelaten tot het (inburgerings)proces van het je eigen maken van de Joodse leefregels, waarbij je na afronding tot de Joodse groep hoort. Persoonlijk zie ik het meer andersom: als je religieus Joods wil worden, zal je je moeten aansluiten bij de Joodse groep en de (religieuze) leefregels van de groep dienen over te nemen. Een proces van jaren.
In de Bijbel staat het verhaal van de niet-Joodse Ruth die zich aansloot bij de Joden en het jodendom. Haar gevleugelde woorden zijn: uw volk is mijn volk, uw God is mijn God. Let op de volgorde!
Joods zijn is niet afhankelijk van religie. Bepalend is de afkomst en die loopt via de moeder (al was er heel vroeger een tijd dat de vader bepalend was). Vooral in de VS word je door grote groepen Joden ook als Joods gezien als je slechts een Joodse vader hebt. In Israël is door de staat de lat nog lager gelegd: één Joodse grootouder is genoeg om Israëli te kunnen worden. Daarover is veel meer te zeggen, maar dat is een verhaal apart.
Het is dus een misverstand dat jodendom en Joods zijn louter op religie neerkomt. Het is (allereerst) stamverwantschap én (ook) religie. Je kunt tot de Joodse stam horen en niet religieus zijn, andersom bestaat niet. Daarom zeg ik altijd: Joden zijn een volk met een eigen religie; er zijn religieuze Joden en niet-religieuze Joden. Beiden zijn lid van het volk, de stam.
Uit het onderzoek waarover verslag werd gedaan in Times of Israel liet als belangrijkste conclusie zien dat in vergelijking met een soortgelijk onderzoek van tien jaar geleden Joden in Israël niet religieuzer zijn geworden. In 2024 bleek 71% in God te geloven en 20% niet. In 2016 waren de percentages 73% en 20%. Geloven in God varieerde van ‘absolute zekerheid’ tot ‘redelijk zeker”.
Er was ook gevraagd naar belang van religie voor het dagelijks leven. In 2016 gaf 30% aan dat religie erg belangrijk was en 26% enigszins belangrijk. In 2024 waren de percentages: 34% en 22%. ‘Niet belangrijk’ was in 2016 het antwoord voor 43% en in 2024 44%. In de VS waren de percentages overigens zeer vergelijkbaar.
Er werd ook gevraagd naar het vasten. In 2024 zei 62% de hele dag te vasten op Jom Kipoer (Grote Verzoendag) en 38% niet. In 2016 vastte 60%, 6% een deel van de dag (dus eigenlijk niet!) en 27% vastte niet.
Er werd ook een verschil ontdekt: bidden is belangrijker geworden! Dat nam toe van 21% (2016) tot 29% (2024). Niet bidden nam af: van 50% (2016) naar 41% (2024). Het bezoeken van een synagoge bleef min of meer gelijk (33% gaat nooit en 27% minstens eens in de week).
Tot slot een belangrijk verschil tussen Joden in Israël en die in de VS. Israëlische Joden zijn nauwelijks geneigd om van hun Joodse identiteit af te stappen. In de VS daarentegen geeft bijna een kwart aan Joods te zijn opgevoed doch zich niet langer als Joods te beschouwen. Met andere woorden: Joden buiten Israël assimileren meer, dus is een Joodse staat duidelijk van belang voor het behoud van de Joodse identiteit en het jodendom.
